Een jaar lang sliepen we elke week bij onze vrienden om hen te helpen. Toen ik zei dat ik niet meer kon, voelde dat voor hen als verraad
Mijn toilettas stond al maanden niet meer in onze eigen badkamer. Iedere donderdag zocht ik mijn nagelschaartje en iedere donderdag bedacht ik weer dat het bij Henk en Marijke lag. Dat klinkt onbenullig. Toch heb ik op een ochtend om dat stomme schaartje staan huilen.
Ik ben drieënzestig. Mijn man, Rob, is vierenzestig. We zijn ruim vier jaar geleden van Zoetermeer naar Zutphen verhuisd, kort nadat we allebei vervroegd waren gestopt met werken. Kleiner huis, lagere lasten, meer buiten zijn. Onze dochter woonde toen al in Nijmegen en kwam echt niet vaker langs omdat wij een logeerkamer extra hadden.
Via een wandelgroep leerden we Henk en Marijke kennen. Je kunt op deze leeftijd veel aardige kennissen hebben zonder dat iemand je echt kent. Bij hen ging dat anders. Binnen een paar maanden zaten we op zondagavond met onze schoenen uit bij elkaar op de bank.
Henk kookte graag. Marijke en ik deden samen een cursus keramiek, waar we weinig talent voor hadden. We gingen met zijn vieren naar de Moezel en later een week naar Terschelling. Rob, die niet zo makkelijk vrienden maakt, ging zelfs zonder mij bij Henk langs om wielrennen te kijken.
Toen Marijke ziek werd, hadden we net een huisje in Drenthe geboekt.
Eerst was er sprake van een behandeling en afwachten. Daarna kwamen er uitzaaiingen bij. Ik weet niet meer precies wanneer het woord ‘ongeneeslijk’ viel. Wel dat Marijke mij belde en vroeg of ik de reservering wilde annuleren omdat zij geen zin had om het verhaal aan een onbekende uit te leggen.
Natuurlijk deden we wat nodig was. Eten brengen. Meerijden naar het ziekenhuis. De was opvouwen terwijl Henk met haar boven bezig was. Er kwam thuiszorg voor een deel van de verzorging, maar alles daaromheen kwam bij hem terecht.
Hij sliep nauwelijks. Ook als Marijke rustig lag, bleef hij luisteren.
De eerste keer dat hij vroeg of we wilden blijven slapen, had ze een heel benauwde avond gehad. Hij durfde de nacht niet alleen aan. We wonen twaalf minuten fietsen bij hen vandaan, maar dat hielp hem op dat moment niet.
We sliepen in de logeerkamer, tussen dozen met kerstspullen en een hometrainer. Rob viel meteen in slaap. Ik hoorde Henk op de overloop en bleef wakker tot het licht werd.
Daarna werd woensdag onze vaste nacht. Op donderdag had Henk dan iets minder het gevoel dat hij er alleen voor stond. Later kwam de dinsdag erbij, nadat hij een keer huilend aan de telefoon had gezeten.
Niemand heeft gezegd: dit blijven jullie voortaan doen. Het stond op een gegeven moment gewoon in onze agenda.
We aten daar, sliepen daar en bleven de volgende ochtend meestal nog even. Henk wilde praten zodra Marijke sliep. Over wat er zou komen, maar ook over een onbegrijpelijke rekening of de buurman die zijn bus half voor de oprit zette. Soms hetzelfde gesprek als de week ervoor.
Ik luisterde. Rob zette koffie.
En Marijke bleef ondertussen gewoon Marijke. Ze kon mopperen over slappe boontjes en vragen of ik eindelijk eens een foto van mijn kleindochter had. Eén middag hebben we samen vreselijk gelachen om een verkeerd bezorgde broek. Daarna moest ze overgeven en heb ik haar vest uitgespoeld.
Ik hield van haar. Ik houd van haar. Juist daarom vind ik het moeilijk om dit op te schrijven.
Na een jaar merkte ik dat mijn wereld kleiner was geworden. Ik was gestopt met keramiek omdat ik te vaak afzegde. Bij de wandelgroep vroeg bijna niemand meer of ik meeging. Niet uit onaardigheid, denk ik. Mijn antwoord was toch meestal nee.
Als Henk belde, liet ik de telefoon soms eerst overgaan. Dan keek ik naar zijn naam en werd ik misselijk. Daarna nam ik op en deed opgewekt.
Rob had daar minder last van. Hij ging tussendoor nog biljarten en stapte op zaterdagochtend op de racefiets. Ik had die ruimte ook kunnen nemen, zei hij later. Daar had hij deels gelijk in. Alleen appte Henk mij over boodschappen, over Marijkes eetlust, over een nacht waarin ze bang was geweest. Ik had zelf steeds gezegd dat hij altijd mocht bellen.
Op een vrijdag vroeg onze dochter of we een weekend konden komen. Gewoon, zonder verjaardag. Ik begon meteen uit te leggen waarom dat lastig was.
‘Mam, je hoeft geen oppas te regelen om bij mij te komen.’
Ik vond dat onaardig. Ik heb het gesprek vrij snel afgekapt.
Die avond zei ik tegen Rob dat ik niet meer wilde blijven slapen.
Hij stond de vaatwasser in te ruimen en bleef met een bord in zijn hand staan.
‘Nu? Nu het slechter gaat?’
‘Het gaat al een jaar slechter.’
Dat kwam er hard uit. Alsof ik vond dat het lang genoeg had geduurd. Zo bedoelde ik het niet, maar ik heb het wel gezegd.
Rob vond dat we Henk niet konden laten vallen. Ik zei dat twee nachten per week logeren geen gewone vriendendienst meer was. Hij vroeg of ik dacht dat Henk dit voor zijn plezier vroeg.
Daarna hebben we twee dagen alleen het noodzakelijke tegen elkaar gezegd.
Ik heb Henk uiteindelijk zelf gebeld. Niet op een geschikt moment, want dat kwam maar niet. Ik zei dat ik moe was, dat ik niet goed meer sliep en wilde stoppen met de overnachtingen. Wel blijven komen, eten brengen, bij Marijke zitten.
Hij was even stil.
‘Wij kunnen ook niet even stoppen, hè.’
Ik zei dat ik dat wist.
‘Blijkbaar toch niet helemaal.’
Ik heb geen verstandig antwoord gegeven. Ik begon te huilen, waardoor hij mij ook nog moest aanhoren. Daar schaamde ik me achteraf voor.
We zijn nu drie weken verder. Rob slaapt er nog één nacht per week. Hij zegt dat hij dat zelf wil en dat ik daar niets mee hoef. Toch voel ik het als hij met zijn tas naar buiten loopt.
Marijke vroeg vorige week of het tussen ons nog goed zat. Ik wist niet of ze Henk bedoelde of Rob. Ik heb gezegd dat ik erg moe was.
‘Ja,’ zei ze. ‘Dat hoor ik van Henk.’
Verder hebben we het er niet over gehad. Ik heb haar geholpen een ander nachthemd aan te trekken en we hebben televisie gekeken.
Morgen ga ik weer. Henk heeft gevraagd of ik meteen wat boodschappen kan meenemen. Op zijn lijstje staan perenijsjes, keukenpapier en de koffie die alleen bij de andere supermarkt ligt. Ik heb de lijst al op het aanrecht gelegd, naast mijn fietssleutel.