Na 34 jaar vriendschap boekten we voor het eerst een vakantie zonder hen — en nu weet ik niet of onze donderdagavond nog bestaat

Bij het boeken van onze vakantie moest ik een contactpersoon voor noodgevallen invullen. Ik typte automatisch het nummer van Kees in. Daarna haalde ik het weg en vulde dat van mijn zus in.

We zijn vierendertig jaar bevriend. Mijn vrouw Els en ik met Kees en Anja. Niet van dat soort vrienden die elkaar twee keer per jaar spreken en dan zeggen dat het net als vroeger is. Iedere donderdag aten we samen. Om de beurt koken, meestal kaarten erna. We zijn samen naar Frankrijk geweest, naar de Moezel, één keer naar Portugal waar Kees de hele week klaagde over het koffiezetapparaat.

Ik ben zevenenzestig, sinds twee jaar met pensioen. Els werkt nog drie dagen bij een audicien. Kees is even oud als ik. Vijf jaar geleden kreeg hij de diagnose Parkinson.

In het begin veranderde er niet zoveel. Hij liep wat langzamer en werd sneller moe. We zochten op vakantie een huisje zonder trap. Geen punt. Toen autorijden lastiger werd, reed ik vaker. Ook geen punt.

Kees wilde vooral niet dat we bij ieder bezoek vroegen hoe het ging.

‘Als er nieuws is, hoor je het wel. Geef die kaarten nou maar.’

Dat vond ik prettig, eerlijk gezegd. Ik wist ook niet goed wat ik moest vragen. Over zijn medicijnen kon ik weinig zinnigs zeggen. Over de nieuwe trainer van FC Utrecht wel.

De hulp is er niet op één dag bij gekomen. Eerst vroeg Anja of ik hem naar een afspraak kon brengen, omdat zij naar de tandarts moest. Daarna was er fysiotherapie. Els nam boodschappen mee. Toen Anja haar pols brak, maakten we hun badkamer schoon en verschoonden we het bed.

Anja heeft een dochter in Groningen. Die komt geregeld een weekend, maar kan niet zomaar op dinsdagmiddag langskomen. Wij wonen acht minuten verderop.

Ik had zelf gezegd: bel maar als er iets is.

Daar denk ik nu vaak aan.

Op een gegeven moment hield ik op maandag en woensdag mijn ochtend vrij, voor het geval dat. Er kwam een brief van het ziekenhuis die Anja niet begreep, dus ging ik mee naar de afspraak. Els stond na haar werk bij hen te strijken. Op donderdag aten we bijna altijd bij Kees en Anja, maar namen wij het eten mee en ruimden we daarna op.

Kees kon daar soms zelf kribbig van worden.

‘Ga nou zitten, Els. Je bent hier niet in dienst.’

Maar als zij ging zitten, bleef het aanrecht vol staan. Anja keek er dan naar. Niet expres verwijtend, denk ik. Ze was gewoon op.

Ik zag dat echt wel. Ze sliep slecht, was voortdurend ergens op bedacht. Zelfs als Kees naar het toilet ging, luisterde ze. Toch begon ik tegen haar telefoontjes op te zien.

Een keer drukte ik haar weg omdat ik in de bouwmarkt stond. Ik bleef daarna nog een kwartier bij de schroeven hangen. Ik had alles al.

Els was degene die zei dat het zo niet verder kon. Ze had op haar vrije vrijdag bij hen schoongemaakt en kwam huilend thuis omdat onze eigen was nog nat in de machine zat. Dat klinkt onbenullig. Het ging niet om die was.

We spraken af dat we op zondag langs zouden gaan. Ik had thuis opgeschreven wat ik wilde zeggen. Dat briefje heb ik niet meegenomen. Ik vond het laf staan.

We zeiden dat we vrienden wilden blijven, maar geen vaste huishoudelijke hulp konden zijn. Dat ik af en toe kon rijden, als het uitkwam, maar niet iedere week meerdere ochtenden beschikbaar kon blijven.

Anja vroeg wat ze dan moest.

Ik begon over de gemeente, over kijken welke ondersteuning mogelijk was. Ze werd meteen rood.

‘Denk je dat ik daar nog niet achteraan ben geweest?’

Er was een gesprek geweest. Er moest nog iets worden uitgezocht. Ze had het ons verteld, zei ze. Dat kan best. Ik herinnerde het me niet.

Kees zat met zijn handen tussen zijn knieën.

‘Jullie hoeven niet schoon te maken,’ zei hij. ‘Dat heb ik nooit gevraagd.’

‘Maar iemand moet het doen,’ zei Anja.

Daar zaten we dan. Ik hoorde mezelf zeggen dat wij ook nog een eigen leven hadden. Zodra het eruit was, wilde ik het anders formuleren. Alsof zij geen leven meer hadden. Alsof hij daarvoor gekozen had.

We gingen weg zonder echte afspraak. Wel bleven we op donderdag komen. Alleen was het niet meer vanzelfsprekend gezellig. Ik vroeg te vaak of ik iets moest pakken. Els liet juist expres de borden staan en voelde zich daar onderweg naar huis beroerd over.

Die vakantie hadden we al langer in ons hoofd. Tien dagen naar de Elzas, met wandelingen en kleine stadjes. Vroeger gingen we met z’n vieren. Vorig jaar hadden we het overgeslagen omdat het met Kees niet ging.

Nu boekten Els en ik voor onszelf.

We hebben het niet stiekem gedaan, maar ook niet vóór het boeken verteld. Dat verschil heb ik tegenover Anja verdedigd. Ik weet niet of het veel uitmaakt.

Toen ik het donderdag zei, vroeg Kees eerst welk dorp. Hij kende de streek. Hij vertelde nog waar je goed kon eten.

Pas bij de koffie zei hij: ‘Dus jullie gaan gewoon verder.’

Ik zei dat we tien dagen weggingen, niet uit hun leven.

Anja schoof haar kopje van zich af.

‘Jullie kunnen kiezen wanneer je er even geen zin meer in hebt. Wij niet.’

Daar had ik geen antwoord op. Later in de auto wel, natuurlijk. Toen had ik hele betogen klaar.

Sindsdien zijn er twee donderdagen voorbijgegaan. De eerste keer appte Anja dat ze moe waren. De tweede keer heb ik zelf niet gevraagd of we zouden komen. Els ook niet. We hebben thuis een diepvriespizza gegeten en nauwelijks gepraat.

Gisteren belde Kees. Ik was zo opgelucht dat ik veel te opgewekt opnam. Hij vroeg of ik zijn accuboormachine nog had. Die ligt inderdaad al maanden bij ons.

We praatten even over zijn kleinzoon, die gezakt is voor zijn rijbewijs. Daarna viel het stil.

Ik heb gezegd dat ik hem miste.

‘Ja,’ zei hij. ‘Ik jou ook wel.’

Morgen breng ik die boormachine terug. Els vroeg of ze mee moest. Ik heb gezegd dat ik liever alleen ga. Ik weet nog niet of ik zal vragen of donderdag doorgaat.