Na de dood van onze beste vriend is mijn vrouw er elke dag voor zijn weduwe — en ik durf bijna niet te zeggen hoe alleen ik me voel
Van de twaalf fietstochten die ik afgelopen voorjaar had uitgezocht, hebben we er één gedaan. Niet dat ik dat bijhoud om mijn vrouw iets te verwijten. Nou ja, inmiddels dus wel. Het mapje ligt naast de printer en elke keer dat ik daar iets pak, zie ik het liggen.
Ik ben 66, mijn vrouw Marijke is 64. Sinds vorig jaar werken we allebei niet meer. We hadden geen wereldreis gepland. Gewoon op dinsdag kunnen besluiten om ergens koffie te drinken. Een paar dagen naar de Achterhoek. Niet meer alles tussen werk en boodschappen door hoeven proppen.
Onze vrienden Henk en Els zouden geregeld meegaan. Henk had al een fietsendrager gekocht.
Hij is nu veertien maanden dood.
We kenden elkaar sinds onze oudste kinderen bij elkaar op de peuterspeelzaal zaten. Eerst alleen verjaardagen, later vakanties met vier kinderen op een camping in Frankrijk. Henk en ik deden de afwas, meestal veel te langzaam. Els vond dat we stonden te ouwehoeren. Dat klopte ook.
Toen Marijke borstkanker kreeg, twaalf jaar geleden, bracht Els elke woensdag eten. Ze vroeg niet wat ze kon doen. Ze zette gewoon een schaal op het aanrecht en nam de vuile was mee als Marijke weer eens alleen maar op de bank kon liggen.
Dat moet ik erbij vertellen. Anders klinkt alles wat hierna komt wel erg makkelijk.
Na Henks overlijden waren we vanzelfsprekend veel bij Els. Ik regelde dingen rond zijn auto. Marijke ging mee naar de bank en hielp met brieven. Els wist wel hoe de wasmachine werkte, maar had nooit de verzekeringen gedaan. Bij iedere envelop raakte ze in paniek.
In het begin aten we bijna elke avond met z’n drieën. Ook voor mij was dat prettig. Dan kon ik over Henk praten zonder eerst te hoeven uitleggen wie hij was geweest.
Maar Els knapte niet op. Ze sliep slecht, viel af en nam soms dagenlang niet op. Haar huisarts raakte betrokken. Inmiddels wordt ze behandeld voor een depressie. Er zijn medicijnen en gesprekken, alleen ziet Marijke daar weinig verbetering van.
Hun dochter woont in Zwolle en heeft jonge kinderen. Hun zoon werkt onregelmatig. Ze komen wel. Toch minder dan Marijke vindt dat ze zouden moeten komen.
Ik heb daar een keer iets over gezegd.
‘Wij wonen op tien minuten,’ zei ze. ‘Dan ga je toch geen rooster eisen van mensen die anderhalf uur moeten rijden?’
Nee, dacht ik. Maar wij hebben blijkbaar ook een rooster gekregen, alleen heeft niemand het gevraagd.
Marijke gaat iedere ochtend na het ontbijt. Eerst voor koffie, dan blijkt de koelkast leeg, moet er een formulier ingevuld worden of durft Els niet alleen naar haar afspraak. Soms is ze om twaalf uur terug. Soms krijg ik om vier uur een berichtje dat ik vast moet eten.
Er zijn ook dagen waarop Els bijna niets zegt. Marijke zit dan naast haar televisie te kijken. Als ze thuiskomt, houdt ze haar jas nog aan terwijl ze op de keukenstoel zakt.
‘Was het gezellig?’ vroeg ik een keer.
Dat was een rotopmerking. Ik zag het meteen aan haar gezicht.
Ik heb mijn excuses aangeboden, maar zulke dingen verdwijnen niet helemaal.
Wat ik lastig kan uitleggen, is dat ik niet alleen de uitstapjes mis. Ik mis dat ze ergens met haar aandacht bij is. Als we samen eten, ligt haar telefoon naast haar bord. Als hij trilt, kijkt ze. Als hij niet trilt, kijkt ze ook.
En ik mis Henk. Soms wil ik mijn fiets pakken en naar hem toe om over dit hele gedoe te mopperen. Dat besef komt nog steeds onverwacht.
Vorige maand had ik voor onze trouwdag een tafel gereserveerd. Gewoon bij het restaurant waar we vaker kwamen. Die middag belde Els huilend. Ze had de hele dag nog niets gegeten en ze zag geen reden om iets te maken.
Marijke ging erheen.
Om kwart over zes belde ze dat het later werd. Ik heb de reservering afgezegd en twee boterhammen gegeten. Toen ze thuiskwam, had ze een bakje eten bij zich. Els had na een paar happen genoeg gehad.
‘Voor jou,’ zei ze.
Ik heb dat bakje veel te hard in de koelkast gezet.
Die avond hebben we eindelijk gepraat. Niet goed, maar wel langer dan vijf minuten.
‘Ik ben ook met pensioen,’ zei ik. ‘Ik zit hier maar te wachten tot jij weer beschikbaar bent.’
‘Zo voelt het voor Els ook. Alleen komt Henk nooit meer thuis.’
Daar had ik geen antwoord op. Later werd ik er juist kwaad om. Alsof mijn gemis pas mocht bestaan wanneer het even erg was als dat van haar.
Een week later liet Marijke me een appartement zien op Funda. Twee straten achter ons. Els had het doorgestuurd.
‘Ze denkt erover kleiner te gaan wonen.’
Ik vroeg of ze dichter bij ons wilde wonen of dichter bij háár.
Marijke legde haar telefoon neer.
Els had gezegd dat ze het zonder haar dagelijkse bezoek niet meer trok. Dichterbij zou het voor Marijke ook makkelijker worden, dacht ze.
Ik hoorde vooral dat dit niet tijdelijk was.
‘En als jij ziek wordt?’ vroeg ik. ‘Of gewoon een dag niet wilt?’
Marijke begon te huilen. Niet meteen hard. Ze bleef eerst met haar duim over een plekje op tafel wrijven.
‘Ik wil soms ook niet,’ zei ze.
Dat had ik haar nog nooit horen zeggen.
Ik had gedacht dat ze voor Els koos en niet voor mij. Maar ze zat zelf ook vast. Iedere keer dat ze vertrok, vroeg Els hoe laat ze de volgende dag kwam. Dan zei Marijke negen uur, omdat ze het niet op kon brengen om geen tijd te noemen.
Sindsdien is er iets veranderd, al is het klein. Marijke heeft met Els besproken dat ze niet elke dag kan komen. Haar dochter is erbij geweest. Met toestemming van Els hebben ze ook contact gehad met haar behandelaar over hoe afhankelijk ze van Marijke is geworden.
Op woensdag ga ik nu soms met Els wandelen. Ik had die bezoeken ongemerkt helemaal aan mijn vrouw overgelaten. Daar ben ik niet trots op.
Vorige woensdag kwamen we niet verder dan het bankje bij de supermarkt. Els vroeg of ik haar lastig vond geworden.
Ik zei dat ik haar miste aan onze keukentafel. Dat was waar, maar geen volledig antwoord.
Het appartement staat nog te koop. Marijke gaat nog steeds vaker dan ze van plan is. Gisteren belde ze om te vragen of ik de aardappels alvast wilde opzetten.
Ik vroeg hoe laat ze thuis zou zijn.
Deze keer zei ze halfzes. Om tien over halfzes hoorde ik haar fiets tegen de schuur.