Mijn dochter wil een verhuisdatum omdat de zorg voor mijn vrouw te zwaar wordt. Ik wil niet dat zij beslist wanneer wij ons huis moeten verlaten
Ik had tegen mijn dochter gezegd dat ik de tuin prima bijhield. Toen ze zaterdag kwam, stond het onkruid tussen de tegels tot aan haar enkels. Daar zei ze niets over. Ze bukte om een distel uit te trekken en legde die op de tuintafel, naast de cake die ze had meegenomen.
Dat vond ik vervelender dan wanneer ze er een opmerking over had gemaakt.
Ik ben 68, mijn vrouw Anja is 66. We wonen bijna veertig jaar in een vrijstaand huis aan de rand van een dorp bij Zutphen. Geen villa, hoewel onze dochter Marieke het tegenwoordig over ‘dat enorme huis’ heeft. We hebben het destijds gekocht toen ik nog overwerkte in de installatie en Anja vier dagen bij een drogist stond.
De tuin was vooral van haar. Ik deed het zware werk, zij wist wat er wanneer gesnoeid moest worden. Nu vraagt ze soms waarom ik een struik heb weggehaald die er nooit heeft gestaan.
Ruim een jaar geleden kregen we te horen dat ze alzheimer heeft. Er waren toen al dingen misgegaan. Rekeningen twee keer betaald, afspraken vergeten, een keer de weg kwijt vanaf de bibliotheek. Toch dacht ik na dat gesprek vooral: we zijn er vroeg bij.
Alsof dat betekende dat we nog een hele tijd niets hoefden te veranderen.
Marieke woont op tien minuten fietsen. Ze is 38 en werkt bij een groothandel. Op woensdag eet ze meestal mee. Eerst was dat gewoon gezellig. Nu kijkt ze in de koelkast naar de houdbaarheidsdata en vraagt ze of ik wel slaap.
Ik vind dat bemoeizuchtig. Ik weet ook dat ze niet voor haar plezier aan een pak yoghurt ruikt.
Het verhuizen begon in januari. Ze had een complex gevonden met gelijkvloerse appartementen, een gezamenlijke ruimte en een zorgorganisatie in hetzelfde gebouw. We zouden daar samen kunnen wonen. Hulp moest wel geregeld worden; het was niet zo dat er automatisch iemand kwam als Anja iets nodig had.
Marieke had uitgezocht hoe we een bezichtiging konden aanvragen.
‘Alleen kijken, pap.’
Maar ze had ook al gevraagd naar de wachtlijst en de maandlasten. Voor mijn gevoel was het kijken al achter de rug.
Ik zei nee. Niet voorzichtig, gewoon nee.
We hebben hier onze spullen, onze buren. Anja loopt nog iedere ochtend naar buiten om te voelen of het koud is, ook als ze daarna niet meer weet waarom ze haar vest heeft aangetrokken. Boven staat de kast die we samen kaal hebben geschuurd toen Marieke klein was.
Ik wil niet doen alsof die kast belangrijker is dan zorg. Maar alles bij elkaar is het wel ons huis.
En ik heb Anja beloofd dat we bij elkaar blijven. Marieke zegt dat samen verhuizen die belofte niet verbreekt. Dat begrijp ik ook wel. Alleen klinkt het uit haar mond alsof het dus een eenvoudig besluit is.
Ondertussen regel ik de medicijnen, het eten en de was. Ik leg kleding klaar zonder te zeggen dat ik kleding klaarleg, anders wordt Anja boos. Soms gaat ze douchen en komt ze met droog haar terug. Dan zeg ik dat er nog shampoo in zit. Dat werkt meestal.
Dit vertel ik niet om een schouderklopje te krijgen. Maar wanneer Marieke vraagt wat ik de hele dag doe, hoor ik toch iets anders dan belangstelling.
Ze zegt dat ze dat nooit zo bedoelt.
Op die zaterdag met de cake zat ik met haar aan de tuintafel. Anja was binnen thee gaan zetten. Dat doet ze nog vaak. Ik vul meestal alvast de waterkoker en zet de kopjes neer. Nu had ik dat niet gedaan.
Marieke stond halverwege mijn verhaal over de schutting op.
Ik hoorde haar binnen hard ‘mam’ zeggen.
Anja had een gaspit aangezet en de elektrische waterkoker erop gezet. De onderkant begon te smelten. Er lag een theedoek naast, dicht bij de vlam. Marieke draaide het gas uit en trok haar moeder aan haar arm weg.
Toen ik binnenkwam, stond Anja tegen het aanrecht.
‘Je hoeft me niet zo te pakken,’ zei ze.
De keuken stonk. Dat had ik buiten niet geroken.
Ik zei dat het goed afgelopen was. Dat was het verkeerde om te zeggen, al was het waar.
Marieke begon te huilen. Ze bleef ondertussen met een nat doekje over het fornuis gaan, ook waar het schoon was.
‘Ik wil een datum, pap. Niet weer dat je erover nadenkt. Wanneer gaan jullie verhuizen?’
Ik werd kwaad. Anja stond erbij. Ze keek van de een naar de ander en vroeg of de thee nog doorging.
‘Jij bepaalt hier niet wanneer wij vertrekken,’ zei ik.
‘En jij kunt niet blijven zeggen dat alles goed gaat.’
Ik zei dat ze makkelijk praten had, met haar eigen huis waar ze straks gewoon weer naartoe kon. Dat was gemeen. Ze komt ook als het niet uitkomt. Vorige maand heeft ze een middag vrij genomen omdat ik naar de tandarts moest en Anja niet alleen durfde te blijven.
Maar ik nam het niet terug. Niet toen.
Marieke ging zonder cake te eten naar huis. Anja vroeg later of ze ruzie had met haar vriend. Ik heb ja gezegd. Daar schaam ik me voor. Het was gewoon de snelste manier om het gesprek te stoppen.
Die avond heb ik de gasknop eraf getrokken. De volgende ochtend kon ik daardoor zelf geen ei bakken en moest ik zoeken waar ik hem had neergelegd.
Sindsdien hebben Marieke en ik twee keer gebeld. Ze heeft gezegd dat die eis om een datum te ver ging. Daarna zei ze meteen dat ze nog steeds vindt dat we moeten verhuizen.
Ik heb toegegeven dat ik soms op de bank in slaap val terwijl Anja nog beneden rondloopt. Niet iedere dag. Wel vaker dan ik haar eerder had verteld.
‘Dat bedoel ik nou,’ zei ze.
Toen had ik alweer spijt dat ik het gezegd had.
Volgende week komt de casemanager dementie langs. Marieke wil erbij zijn. Ik heb gevraagd of we dan eerst kunnen bespreken wat er hier thuis mogelijk is: ondersteuning, misschien dagbesteding, iets waardoor ik een paar uur weg kan zonder steeds op mijn telefoon te kijken.
Anja zat naast me toen ik die afspraak maakte.
‘Ik wil niet ergens worden neergezet,’ zei ze.
Ik vertelde dat niemand dat van plan was. Ze vroeg of ze bij het gesprek mocht blijven. Natuurlijk, zei ik, en pas daarna drong tot me door dat we de afgelopen weken steeds over haar hadden gepraat terwijl ze er gewoon bij zat.
De afspraak staat op donderdag om half elf. Ik heb Marieke gevraagd broodjes mee te nemen. Voorlopig weet ik niet of ze na het gesprek wil blijven lunchen.