Ik vond een veilig zorgappartement voor mijn vader, maar mijn moeder zag alleen de lege plek naast zich
In de folder had ik het appartement op de eerste verdieping aangekruist. Uitzicht op de binnentuin, een aparte slaapkamer, ruimte voor zijn eigen meubels. Pas toen mijn moeder vroeg waar háár bed moest staan, merkte ik dat ik daar nauwelijks over had nagedacht.
Er kon eventueel een tweepersoonsbed in, had de medewerkster gezegd. Logeren mocht. Maar mijn moeder bedoelde niet logeren.
Mijn vader is drieënzeventig. Mijn moeder wordt deze zomer tweeënzeventig. Ze wonen al eenendertig jaar in hetzelfde vrijstaande huis, met een tuin die eigenlijk te groot is geworden. Mijn vader legde vroeger moestuinbedden aan die vervolgens door mijn moeder werden bijgehouden. Dat leverde iedere lente dezelfde discussie op.
Sinds anderhalf jaar weten we dat hij dementie heeft. In het begin ging het om afspraken en woorden. Hij noemde de afstandsbediening ‘dat ding voor het geluid’. Daar konden we samen nog om lachen.
Nu staat hij soms bij de voordeur met zijn jas aan omdat hij naar zijn werk moet. Hij is al acht jaar met pensioen.
Ik ben hun enige kind en woon op drie kwartier rijden. Twee keer per week ga ik langs, soms vaker. Ik werk als planner bij een transportbedrijf. Als mijn moeder belt, kijk ik inmiddels eerst op de klok. Overdag schrik ik minder dan na tienen. Dat klinkt beroerd, maar zo is het.
Mijn moeder doet alles. Zijn medicijnen, de was, zijn afspraken, steeds opnieuw vertellen welke dag het is. Hij kan zichzelf wassen, maar zij legt zijn spullen klaar en blijft boven omdat hij anders halverwege iets anders gaat doen.
Ze is lichamelijk fit. Ze fietst harder dan ik. Zodra iemand vraagt hoe het met haar gaat, begint ze over haar bloeddruk en haar knieën.
‘Met mij is niks mis.’
Alsof dat de vraag is.
Na de diagnose kregen ze een casemanager dementie. Mijn moeder liet haar twee keer binnen. Daarna vond ze dat er weinig nieuws werd verteld en dat het vooral tijd kostte.
‘Dan moet ik weer uitleggen hoe wij leven. Tegen iemand die daarna naar haar volgende adres gaat.’
Ook hulp bij het douchen of een paar uur gezelschap voor mijn vader wilde ze niet. Geen vreemde mensen tussen haar spullen. Geen wisselende gezichten. Zij wist wanneer hij moe was, waarom hij boos werd, welke boterham hij nog wel opat.
En dat wist ze ook.
Als ik zei dat hij geen trek had, sneed zij zijn brood in vieren en at hij het alsnog op. Bij mij werd hij onrustig van de televisie. Zij zette het geluid zachter in plaats van het toestel uit, en dan was het goed.
Maar zij had hem ook niet kunnen vinden toen hij op een dinsdag zelf naar de bakker was gegaan. Een buurvrouw zag hem anderhalf uur later bij de rotonde aan de andere kant van het dorp. Hij had geen brood bij zich en was woedend dat iedereen deed alsof er iets gebeurd was.
Daarna kwam de folder.
Het was particuliere woonzorg, duur, maar met hun pensioen en spaargeld niet onhaalbaar. Ik had gebeld over de kosten, de zorg, de nachten. Dat gaf me rust. Eindelijk iets waar ik getallen naast kon zetten.
Mijn moeder schoof de folder onder de krant.
‘Je vader heeft een huis.’
‘Waar hij niet meer veilig alleen kan zijn.’
‘Hij is ook niet alleen.’
Ik zei dat zij toch niet overal tegelijk kon zijn. Zij vroeg of ik verwachtte dat ze hem aan tafel vastbond wanneer ze naar de wc moest.
Mijn vader zat erbij. Dat vind ik achteraf misschien nog het ergste. We praatten over hem en hij probeerde met zijn nagel een prijsstickertje van een nieuwe gieter te krabben.
‘Pap, wat zou jij willen?’ vroeg ik.
‘Dat jullie ophouden.’
Drie weken later belde mijn moeder om kwart over vijf. Ik hoorde meteen aan haar ademhaling dat er iets was.
Hij had een pan op het vuur gezet en was de tuin in gelopen. Een theedoek lag half over de rand. Mijn moeder rook het boven, waar ze schoon beddengoed pakte. Toen ze beneden kwam, brandde de doek al. Ze had het gas uitgezet en met water geblust. Aan de telefoon bleef ze hoesten.
Ik zei dat ze naar buiten moesten en belde 112. De brand was uit toen de brandweer kwam, maar de afzuigkap was zwart en het stonk tot boven.
Toen ik aankwam, zat mijn vader in de serre. Mijn moeder had hem daarheen gebracht voordat de brandweer binnenkwam. Hij mocht niet zien hoe erg hij geschrokken was, zei ze. Of hoe erg zíj geschrokken was. Ze haalde die zinnen door elkaar.
Ik werd boos toen ze begon schoon te maken.
‘Laat die rotkastjes nou eens. Dit gaat niet meer.’
‘Wat wil je dan dat ik doe?’
‘Hem ergens laten wonen waar iemand oplet.’
Ze kneep de spons uit boven de gootsteen.
‘Ik let al de hele dag op.’
Ik zei iets over dat het kennelijk niet genoeg was. Ik heb er later mijn excuses voor aangeboden, maar ze weet nog precies wat ik zei.
Die avond ben ik gebleven. Mijn vader vroeg vier keer waarom ik niet naar huis ging. Rond halfnegen werd hij onrustig omdat mijn moeder nog niet naast hem zat. Ze was boven zijn dekbed aan het verschonen; dat had ze niet afgemaakt.
‘Waar is Marijke nou?’ vroeg hij steeds.
Ik zat tegenover hem met mijn telefoon vol informatie over zorg en kreeg hem niet gerustgesteld.
De week daarna zijn we toch gaan kijken. Mijn moeder ging mee, zonder haar jas uit te trekken. Mijn vader vond de koffie lekker. Hij vroeg of de openslaande deuren naar de tuin konden. Dat kon, onder begeleiding. Later vroeg hij waar de schuur was.
In de auto zei hij dat het nette mensen waren, maar dat hij er niet hoefde te wonen.
Mijn moeder keek me via de achteruitkijkspiegel aan. Ik wilde zeggen dat hij het gevaar niet meer kon overzien. Tegelijk had hij gewoon antwoord gegeven op de vraag die wij hem stelden.
Er is nog niets besloten. Morgen komt de casemanager weer, samen met mij. Mijn moeder heeft toegestemd in één gesprek, niet in hulp. Dat onderscheid heeft ze drie keer gemaakt.
De gaskookplaat is inmiddels afgesloten. Ik heb een losse inductieplaat gekocht waarmee mijn moeder voorlopig kookt. Afgelopen zondag stond mijn vader ernaast terwijl zij aardappels afgiette.
Hij vroeg of hij iets kon doen.
Mijn moeder gaf hem de borden. Ik stond al op om ze van hem over te nemen, maar ben weer gaan zitten.