Na veertig jaar vriendschap vraagt hij ons elke maand een weekend voor zijn vrouw te zorgen — en mijn vrouw en ik denken daar heel anders over

In onze agenda staan tegenwoordig meer afspraken van Henk en Marja dan van onszelf. Ik zag het toen ik een afspraak bij de mondhygiënist wilde verzetten. Dinsdag Marja ophalen. Donderdag bij hen eten, zelf koken. Zaterdagmiddag bij Marja blijven.

Ik ben blijven bladeren. Ergens zocht ik bewijs dat het wel meeviel.

Mijn vrouw Els zag me kijken.

‘Die donderdag kan ook op woensdag,’ zei ze.

Daar ging het me dus niet om.

We kennen Henk en Marja ruim veertig jaar, van de volleybalvereniging. Henk en ik speelden in hetzelfde team. Later kwamen de verjaardagen, kampeervakanties en zondagen waarop we alleen even koffie zouden drinken en uiteindelijk patat haalden.

Het waren geen vrienden die alleen kwamen als er iets te vieren viel. Toen Els haar moeder maandenlang verzorgde, stond Marja iedere woensdag met eten voor de deur. Henk heeft me na mijn knieoperatie naar de fysiotherapeut gereden, omdat Els toen nog werkte. We hielden niks bij. Dat hoefde niet.

Misschien vertel ik dat vooral omdat ik niet wil dat het klinkt alsof we na een paar lastige middagen genoeg van hen hadden.

Marja kreeg vorig jaar de diagnose alzheimer. Ze is vijfenzestig. Er waren al langer dingen. Verhalen die ze opnieuw vertelde, afspraken die ze vergat. Een keer stond ze met haar zwemtas bij ons, terwijl ze met Els bij het zwembad had afgesproken.

Nu kan ze nog heel gezellig zijn. Ze vraagt naar onze zoon, moppert over de gemeente en ziet meteen als Els iets nieuws aanheeft. Maar als er iets onverwachts gebeurt, raakt ze de draad kwijt. Alleen thuis zijn maakt haar bang. Dan belt ze Henk steeds achter elkaar en weet even later niet meer dat ze gebeld heeft.

In het begin gingen we wat vaker langs. Gewoon, omdat we dat wilden.

Henk kon dan boodschappen doen of naar de kapper. Daarna vroeg hij of Els mee kon naar een controle, want zij onthield volgens hem beter wat er gezegd werd. Ik ging met hem wandelen. Hij praatte nauwelijks, maar wilde wel dat ik kwam.

Er kwamen steeds meer losse verzoeken. Soms pas ’s ochtends.

‘Kun jij even hier zitten? Ik moet eruit.’

Ik begreep dat. Ik begrijp het nog steeds. Hij slaapt slecht omdat Marja ’s nachts wakker wordt en wil weten welke dag het is. Hij mist zijn vrouw terwijl ze naast hem zit. Eén keer begon hij bij mij in de auto te huilen. Ik had hem zelfs op de begrafenis van zijn vader niet zien huilen.

Alleen werd zijn opluchting steeds vaker onze afspraak.

Els krijgt migraine. Dat had ze al, maar de laatste maanden ligt ze weer vaker een middag boven. Ik ben zesenzestig en mijn knie blijft een vervelend ding. Na een dag op stap met Marja, die onderweg drie keer terug wil omdat ze denkt dat haar tas nog ergens staat, ben ik kapot.

Dat klinkt hard. Ze kan er niets aan doen.

Laatst verloor ik toch mijn geduld toen ze voor de vijfde keer vroeg wanneer Henk kwam.

‘Om vier uur, Marja. Dat heb ik net gezegd.’

Ze keek meteen naar haar handen. Daarna deed ze overdreven vrolijk tegen me. Thuis heb ik Els verteld dat het prima was gegaan.

Henk wil geen vreemden over de vloer. Dat zegt hij zodra professionele hulp ter sprake komt. De huisarts had met hen besproken dat begeleiding door een casemanager dementie mogelijk was, maar Henk vond dat te vroeg.

‘Dan zit je meteen in zo’n traject.’

Ik weet ook niet precies hoe dat allemaal gaat. Daarom lijkt het mij juist verstandig om iemand te spreken. Henk hoort daarin dat ik van het gedoe af wil.

De vraag over de weekenden stelde hij afgelopen zondag. Marja zat met Els in de tuin plantjes te verpotten. Er lag overal potgrond op tafel.

Eén weekend per maand, vroeg hij. Van vrijdagmiddag tot zondagavond. Bij hen thuis, want daar wist Marja alles te vinden. Hij wilde dan naar zijn broer of misschien gewoon ergens slapen.

‘Even twee nachten niet hoeven luisteren.’

Daarna zei hij:

‘Als wij dit na veertig jaar niet voor elkaar doen, wie dan wel?’

Ik voelde me daar kwaad om worden, maar ook beschaamd. Want hij keek zo moe dat ik nauwelijks nee durfde te denken.

Ik zei dat we het moesten bespreken.

‘Natuurlijk,’ antwoordde hij. ‘Maar ik reken eigenlijk wel op jullie.’

Els had vanuit de tuin genoeg gehoord. In de auto zei ze dat één weekend per maand te overzien moest zijn. De andere hulp konden we dan misschien wat verminderen.

‘Die andere hulp verdwijnt niet vanzelf,’ zei ik.

‘Dat weet je niet.’

‘Jij zegt toch ook niet ineens nee als hij dinsdag belt?’

Toen werd het stil.

Thuis kregen we ruzie, voor het eerst in maanden echt ruzie. Niet hard schreeuwen, maar elkaar steeds opnieuw opzoeken om nog iets toe te voegen.

Els vond dat ik vooral bang was mijn vrijheid kwijt te raken.

Dat is ook zo. Ik had me na mijn pensioen verheugd op fietsen, een paar dagen weg zonder planning, op niks hoeven. Ik vind het beschamend om dat naast Henks leven te leggen, maar het is niet ineens onbelangrijk geworden.

Ik zei dat Els altijd voor een ander klaarstond en dat ik de hoofdpijn en de uitgeputte avonden erbij kreeg.

Dat was gemeen gezegd. Alsof haar migraine iets was wat ze mij aandeed.

Ze begon te huilen. Niet meteen. Eerst zette ze de vaatwasser aan en spoelde ze een pan af die al schoon was.

‘Marja heeft mij nooit laten zitten,’ zei ze.

Daar had ik niets fatsoenlijks op terug.

Gisteren heb ik Henk gebeld. Ik zei dat we geen vast weekend wilden toezeggen zonder dat er ook professionele ondersteuning kwam. Niet omdat wij bepaalden wat hij moest doen, maar omdat het ons nu al te veel werd.

Hij vroeg of Els er ook zo over dacht.

Ik aarzelde. Dat had ik niet moeten doen.

Hij zei dat hij haar later zelf wel zou bellen. Sindsdien is hij kortaf tegen mij. In onze appgroep antwoordt hij alleen op Els.

We hebben nog niets afgesproken. Els wil het eerste weekend wel doen, zodat Henk tenminste even kan slapen. Ik wil eerst samen met hem naar de huisarts. Zij vindt dat ik daar een voorwaarde van maak. Dat doe ik ook, denk ik.

Vanmorgen vroeg Marja aan de telefoon of we zondag kwamen eten. Ze wist niet meer dat Henk dat had afgezegd.

Ik heb gezegd dat ik het even met Els moest overleggen. Daarna ben ik naar boven gelopen. Els lag met de gordijnen dicht en een washandje op haar voorhoofd. Ik heb de vraag maar bewaard.