Na veertig jaar vriendschap zeiden we dat we niet meer elke week konden helpen — voor Henk voelde dat alsof we hem lieten vallen

In onze agenda stond op een gegeven moment vaker de naam van Ria dan die van onze eigen kinderen. Dat klinkt kinderachtig. Alsof ik ben gaan turven wie er de meeste aandacht kreeg. Maar dat deed ik dus ook, op een zondagavond aan de keukentafel.

Mijn vrouw Marijke zag me bladeren.

‘Je hoeft er geen boekhouding van te maken,’ zei ze.

Ik zei niks. Ik had die week op drie verschillende dagen iets voor Henk en Ria gedaan. Marijke was daarnaast op donderdagmiddag bij Ria geweest, zodat Henk even weg kon.

We kennen elkaar sinds 1984. Henk werkte toen bij hetzelfde installatiebedrijf als ik. Onze vrouwen raakten bevriend op een personeelsfeest waar ze allebei eigenlijk geen zin in hadden.

Daarna kwam alles. Kinderen, verhuizingen, ouders begraven. Kamperen in Frankrijk met te weinig geld en later huisjes huren met fatsoenlijke bedden. Henk heeft ooit vier avonden bij ons staan schilderen nadat ik door mijn rug was gegaan. Ria zat naast Marijke toen die op de uitslag van een borstonderzoek wachtte.

Dat moet ik erbij vertellen. Het is niet zo dat wij altijd gaven en zij alleen maar namen.

We zijn nu allemaal in de zestig. Marijke en ik zijn vrij kort na elkaar gestopt met werken. Daar hadden we voor gespaard. Geen wereldreisplannen, gewoon vaker fietsen, buiten de schoolvakanties weg en niet meer alles op zaterdag hoeven doen.

Bij Ria begon het met afspraken vergeten. Daarna raakte ze tijdens het boodschappen doen haar auto kwijt. Ze wist wel waar ze was, maar niet meer dat Henk haar had gebracht.

De diagnose kwam bijna twee jaar geleden. Alzheimer, in een vroeg stadium. Ria was toen tweeënzestig.

Ze vertelde het zelf, bij ons thuis. Ze had een briefje bij zich omdat ze bang was iets over te slaan. Henk bleef haar verbeteren over welke onderzoeken wanneer waren geweest, tot ze zei:

‘Laat mij nou even.’

Ik heb toen gezegd dat ze op ons konden rekenen. Niet uit beleefdheid. Ik meende het.

Eerst namen we op vrijdag hun boodschappen mee. Henk stuurde een lijstje, wij kwamen er toch langs. Daarna vroeg hij of ik een keer met Ria naar de tandarts kon. Hij had zelf een afspraak bij de huisarts en durfde haar niet meer alleen te laten gaan.

Dat ging prima. We dronken onderweg koffie. Ria maakte een grap over mijn parkeerkunsten. Ik kwam thuis met het gevoel dat ik iets nuttigs had gedaan en ook gewoon een leuke ochtend had gehad.

Het lastige was dat er nooit één moment kwam waarop iemand vroeg of wij vaste mantelzorgers wilden worden.

De vrijdagboodschappen bleven. Donderdagmiddag werd ook vast. Er kwamen afspraken in het ziekenhuis bij, een kapotte telefoon, formulieren die Henk niet meer kon overzien. Soms belde hij terwijl ik mijn jas al aanhad om weg te gaan.

‘Kun jij heel even komen? Ze wil niet mee en ik trek het vandaag niet.’

Dan hoorde ik hem ademhalen en kon ik moeilijk zeggen dat ik naar de biljartclub ging.

Dus ging ik niet.

Henk sliep slecht. Ria vroeg vaak hetzelfde en werd boos als hij haar hielp met dingen die ze volgens haar nog prima zelf kon. Ze kon ook uren gezellig zitten praten. Mensen die alleen op een verjaardag naast haar zaten, vonden dat het nog best goed ging.

Ik zag aan Henk dat het thuis anders was. Hij at soms staand een boterham terwijl hij ons uitlegde wat er allemaal geregeld moest worden.

Toch begon ik zijn berichten weg te drukken.

Daar schaam ik me meer voor dan voor het tellen in de agenda. Ik zag zijn naam en dacht: niet nu. Ook als hij misschien alleen wilde vertellen dat er voetbal op televisie was.

Marijke wilde langer doorgaan dan ik. Tot Ria op een donderdag haar jas aantrok en huilend zei dat Marijke naar huis moest. Ze dacht dat ze haar kwam controleren.

Marijke belde mij vanuit de auto. Thuis zei ze alleen dat ze volgende week niet wilde. Later die avond vroeg ze of ik dan kon gaan.

Onze ruzies gingen inmiddels over hun agenda. Ik vond dat Marijke te veel toezegde. Zij vond dat ik pas achteraf durfde te mopperen.

Dat laatste klopte.

We besloten Henk te vertellen dat we de boodschappen wilden blijven doen, maar niet meer standaard alle donderdagen en afspraken konden opvangen. We wilden ook een week naar Drenthe. Die vakantie hadden we al twee keer uitgesteld.

Ik had het gesprek van tevoren geoefend. Daar schaam ik me ook een beetje voor.

Henk luisterde en schoof toen zijn koffiekop van zich af.

‘En wie gaat het dan doen?’

Ik begon over de casemanager dementie, over hulp thuis en mogelijkheden voor dagbesteding. Hij wist dat allemaal al. Er waren gesprekken geweest. Ria wilde niet naar een groep en hij vond het moeilijk haar toch te laten wennen.

‘Jullie kunnen tenminste nog kiezen,’ zei hij.

Toen zei ik dat wij vrienden waren, geen zorgdienst.

Het was precies de zin die ik niet had willen zeggen. Marijke keek naar haar handen.

Henk antwoordde dat hij dat onderscheid nooit had gemaakt toen wij hulp nodig hadden. Daarna ging hij de kopjes afwassen, terwijl wij er nog zaten.

Dat is nu zes weken geleden.

De boodschappen doen we nog. Meestal zet ik ze in de keuken en blijf ik tien minuten. Henk is beleefd. Hij betaalt de Tikkies direct. Vroeger vergaten we zulke bedragen gewoon en betaalde de ander de volgende keer.

Ria vroeg laatst waarom we nooit meer samen aten. Ik zei dat het er niet van gekomen was. Henk stond achter haar bij het aanrecht en keek niet op.

We zijn naar Drenthe geweest. Het was fijn. Ik heb gelachen, goed geslapen en twee dagen niet op mijn telefoon gekeken. Ik ga niet zeggen dat ik me iedere minuut schuldig voelde, want dat is niet waar.

Marijke gaat volgende week weer een middag. Zelf aangeboden. Ik vroeg of het dan opnieuw vast werd en ze zei dat ze dat niet wist.

Gisteren heb ik Henk gevraagd of hij zondag met mij wilde wandelen. Alleen wij tweeën. Hij stuurde terug dat hij eerst moest kijken of er iemand bij Ria kon zijn.

Ik heb nog niet geantwoord. Marijke is zondag namelijk thuis, maar ik wil het haar niet alweer vragen.