Na 36 jaar vriendschap wilden onze beste vrienden het vooral gezellig houden — maar mijn man heeft dementie

Ik heb drie keer een bedankje getypt voordat ik alleen ‘dinsdag is goed’ terugstuurde. Marjan had aangeboden Henk naar de kapper te brengen. Van tien tot half twaalf kon ze. Daarna had ze iets anders.

Er was niets mis met dat bericht. Dat weet ik best. Toch zat ik erom te huilen, met mijn telefoon naast een bord beschuit.

We zijn zesendertig jaar bevriend. Henk en ik, Marjan en Kees. Onze kinderen zaten bij elkaar op school en ergens tussen de ouderavonden en een verregende barbecue zijn we een vast viertal geworden. We gingen kamperen in Frankrijk, later huisjes huren in Drenthe. Geen verjaardag zonder elkaar.

Toen Kees zijn baan verloor, aten ze maandenlang op vrijdag bij ons. Niet omdat ze geen eten konden betalen, maar omdat hij thuis steeds stiller werd. Marjan is na mijn borstoperatie een week lang iedere middag langsgekomen. Ik schrijf dat erbij omdat het anders lijkt alsof ze nooit iets voor ons hebben gedaan.

Dat hebben ze wel. Heel veel.

Ik ben zevenenzestig, Henk negenenzestig. Vorig jaar kregen we na onderzoeken op de geheugenpoli te horen dat hij alzheimer heeft. Nog in een vroege fase. Hij kan zichzelf wassen, maakt de lunch en weet precies wanneer Ajax speelt. Maar hij raakt gesprekken kwijt en soms lukt iets vertrouwds ineens niet meer.

Vorige week kreeg hij de wasmachine niet aan. Ik stond onder de douche. Toen ik beneden kwam, zat hij ervoor op een keukenstoel. Hij had alle natte handdoeken er weer uitgehaald omdat hij dacht dat hij iets verkeerd had gedaan.

‘Laat maar,’ zei hij toen ik vroeg wat er was.

Dat zijn de dingen die ik aan iemand wil kunnen vertellen. Niet eens om een oplossing te krijgen.

In het begin zeiden Marjan en Kees: ‘Je hoeft dit niet alleen te doen.’ Marjan maakte een appgroep aan. Kees kon op donderdag met Henk wandelen, Marjan op dinsdagochtend iets praktisch doen. Dat was eigenlijk fijn. Ik ging weer rustig naar de markt, zonder steeds op de klok te kijken.

Alleen kreeg ieder bezoek iets afgemetens. Om half twaalf stond Marjan op, ook als Henk midden in een verhaal zat. Kees zei bij binnenkomst soms al dat hij om vier uur echt weg moest. Dat deden ze vroeger nooit zo nadrukkelijk. Of het viel me toen niet op.

Ze passen op twee kleinkinderen en Kees heeft last van zijn knie. Ze hebben ook gewoon een eigen leven. Ik hoor mezelf dat steeds zeggen, alsof ik voor een commissie moet uitleggen dat ik het begrijp.

Wat ik minder goed begrijp, is waarom ik mijn eigen leven zo netjes moet opdelen om er nog tussen te passen.

Een paar maanden geleden belde ik Marjan op een zondagavond. Henk had gevraagd wanneer zijn moeder kwam. Ze is al achttien jaar dood. Ik had het rustig uitgelegd, maar hij was er opnieuw verdrietig om geworden en daarna boos op mij. Of vooral op zichzelf. Dat weet ik nog steeds niet.

Toen hij sliep, belde ik haar.

Ze luisterde even en zei toen: ‘Ach meid. Maar je moet jezelf er ook niet helemaal in verliezen.’

Op de achtergrond hoorde ik de televisie.

Ik vroeg of ze misschien een halfuurtje kon komen. Ze wonen nog geen tien minuten fietsen hier vandaan.

‘Vanavond niet. We hebben net onze joggingbroek aan. Dinsdag ben ik er toch?’

Ik zei dat het goed was. Daarna heb ik in de keuken staan huilen, heel stil, want ik wilde Henk niet wakker maken. En ik schaamde me ook. Om die joggingbroek. Om hoe kwaad ik daarover werd.

Vanaf toen ging ik opletten. Geen goed idee, maar dat deed ik. Hoe snel er over mijn verhaal heen werd gepraat. Hoe vaak Kees zei: ‘Nou, ander onderwerp.’ Marjan stuurde nog steeds foto’s van de kleinkinderen. Ik reageerde met hartjes, terwijl ik soms nauwelijks kon opbrengen om te kijken.

Henk merkte de spanning eerder dan ik dacht.

‘Je moet ze niet steeds over mij bellen,’ zei hij.

Ik vroeg of ze dat tegen hem hadden gezegd.

‘Nee. Maar ik hoor je wel.’

Daar had ik niet bij stilgestaan. Dat hij boven lag en mijn helft van die gesprekken kon horen.

Het is uiteindelijk misgegaan tijdens een lunch bij ons. Gewoon soep en broodjes. Henk was naar de wc en Marjan begon over meer professionele hulp. Of we daar niet eens naar moesten kijken, zodat onze ontmoetingen weer wat meer om gezelligheid konden draaien.

We hebben al een casemanager dementie. Dat wist ze. Ik had net de week ervoor verteld dat we met haar gingen bespreken wat er nodig was.

‘Dan hoeven wij niet steeds in die zorgstand,’ zei Kees.

Ik zette mijn lepel neer.

‘Jullie zitten helemaal niet steeds in de zorgstand.’

Dat kwam er lelijk uit. Kees werd rood. Hij noemde de wandelingen, de ritten, de middag waarop hij onze vastgelopen computer had gemaakt. Alsof hij bonnetjes op tafel legde, vond ik toen. Maar ik had net gedaan alsof die tijd niet telde.

Marjan zei dat ze slecht sliep na mijn telefoontjes. Haar vader was jarenlang dement geweest. Dat wist ik natuurlijk, alleen had ze daar nooit veel over verteld.

‘Ik kan dat niet nog een keer helemaal meemaken,’ zei ze.

Ik zei: ‘Dus ik moet zorgen dat het voor jullie leuk blijft?’

Toen kwam Henk terug. Hij zag onze gezichten en bleef bij zijn stoel staan.

‘Heb ik iets gedaan?’

Niemand antwoordde meteen. Dat vind ik nog het ergste van die middag.

Later stuurde Marjan dat ze veel om ons gaven, maar ook hun grenzen moesten bewaken. Ik typte dat ik geen rooster nodig had maar vrienden. Dat bericht heb ik wel verstuurd.

Drie dagen hebben we niets gehoord.

Ik heb serieus overwogen om het contact te verbreken. Niet opnemen, klaar. Maar Henk vroeg wanneer hij weer met Kees ging lopen. En eerlijk is eerlijk: ik mis Marjan. Niet alleen de Marjan die ik hoop dat ze zal zijn. Ook de vrouw die weet waarom ik nooit meer bij die ene bakker kom en die zonder uitleg snapt over welke tante ik het heb.

Morgen brengt ze Henk naar de kapper. Ik heb geen koffie met haar afgesproken. Dat voelt kinderachtig, maar ik kan het nu even niet opbrengen om samen aan tafel te zitten en voorzichtig naar een veilig onderwerp te zoeken.

Henk heeft zijn nette overhemd al klaargelegd. Hij wil na het knippen misschien met haar een saucijzenbroodje halen. Ik heb gezegd dat hij dat aan haar kan vragen. Ik weet niet of het binnen de tijd past.