Mijn beste vriend vroeg me zijn reorganisatie een menselijk gezicht te geven — maar de ontslagen stonden al vast

In het voorstel stond mijn naam al bovenaan. Daaronder: onafhankelijk adviseur personeel en organisatie. Geert had zelfs een foto van me toegevoegd, uitgesneden uit een foto van ons bij de haven. Mijn hand rustte nog op een stukje van zijn schouder.

Ik zat aan de keukentafel in mijn ochtendjas. Sinds mijn pensioen zet ik pas koffie als ik echt trek heb. Geen wekker, geen broodtrommel. Daar had ik behoorlijk naar uitgekeken.

Ik belde hem om te zeggen dat ik nog nergens ja op had gezegd.

‘Weet ik,’ zei Geert. ‘Het is ook maar een concept.’

We kennen elkaar ruim veertig jaar. Hij is drieënzestig, ik tweeënzestig. We leerden elkaar kennen bij een zeilvereniging waar we allebei meer zin hadden in varen dan in het schuren van andermans boot. Inmiddels hebben we samen een oude kajuitzeiler. Op donderdag zitten we meestal in hetzelfde café, aan de tafel naast de verwarming. De eigenaar zet onze glazen soms al neer als hij ons ziet aankomen.

Geert heeft me door mijn scheiding heen geholpen. Niet met grote gesprekken. Hij kwam op zaterdagen langs met gereedschap en bleef eten, ook als ik alleen diepvriespizza had. Dat telt voor mij. Nog steeds.

Zijn vraag begon eigenlijk heel gewoon.

Hij zat vast met een reorganisatie bij het transportbedrijf waar hij operationeel directeur is. Kosten omhoog, een paar grote klanten die minder afnamen, administratief werk dat door een nieuw systeem zou verdwijnen. Ik heb jarenlang bij een technische groothandel gewerkt en als afdelingshoofd ook reorganisaties meegemaakt.

‘Jij kunt met mensen praten,’ zei hij. ‘Bij mij horen ze alleen maar directie.’

Ik voelde me gevleid. Dat is ook de waarheid. Ik was zes weken thuis en merkte dat niemand meer op mijn mening zat te wachten. Mijn voormalige collega’s stuurden nog wel grappen in de appgroep, maar vragen over het werk kreeg ik nauwelijks meer.

Dus ging ik op een dinsdag naar zijn kantoor.

Er stonden broodjes klaar. Veel te veel voor ons tweeën. Hij liet me cijfers zien en vertelde over de druk van de eigenaren. Ik geloofde hem. Geert werkt hard, altijd al. Ook tijdens zeilweekenden neemt hij telefoontjes aan waarvan ik alleen zijn kant hoor: nee, die wagen kan daar niet om zes uur zijn, dat heb ik gisteren ook gezegd.

Pas na de lunch kwam het personeelslijstje op tafel.

Negen functies zouden verdwijnen. Bij zes namen stond een leeftijd boven de vijfenvijftig. Eén man kende ik: Kees van de planning. Die had ons ooit met een aanhanger geholpen.

‘Zijn dit voorstellen?’ vroeg ik.

‘Dit is waar we ongeveer op uitkomen.’

Ik vroeg waarop de keuze gebaseerd was. Hij schoof een ander overzicht naar me toe, met afdelingen en werkzaamheden. Ik kon niet beoordelen of het klopte. Daarvoor wist ik te weinig van dat bedrijf.

‘Wat moet ík dan precies doen?’

Gesprekken voeren. Zorgen dat mensen zich gehoord voelden. Meedenken over begeleiding naar ander werk. En mijn naam verbinden aan de sociale aanpak, zoals hij het noemde.

Dat laatste bleef hangen.

Ik mocht niet onderzoeken of er andere mogelijkheden waren. Minder inhuur bijvoorbeeld, of mensen ergens anders inzetten. Dat was volgens hem allemaal al bekeken. De besluiten moesten wel van de directie blijven, maar ik zou uitleggen dat er zorgvuldig naar iedereen was gekeken.

‘Maar dat weet ik toch niet?’ zei ik.

Hij zuchtte en trok het schaaltje met broodjes naar zich toe.

‘Daarom praat ik je toch bij.’

Ik heb niet meteen geweigerd. Dat vind ik achteraf misschien nog het vervelendst. Ik vroeg naar het aantal dagen en naar de vergoeding. Het bedrag was netjes. Meer dan netjes voor iemand die zijn vaste lasten ook zonder die klus kon betalen.

Thuis heb ik zelfs uitgerekend wat ik eraan over zou houden.

Daarna belde ik mijn oud-collega André, die bij onze laatste reorganisatie was vertrokken. Ik vroeg hoe het ging. Hij vertelde over een sollicitatie bij een bouwmarkt en een knie die opspeelde. Ik heb niets over Geerts verzoek gezegd. Toen hij vroeg of ik mijn werk al miste, zei ik dat ik vooral genoot van uitslapen.

De volgende ochtend heb ik Geert gebeld. Ik wilde het niet doen.

Eerst dacht hij dat het om het geld ging. Daarna om de tijd.

‘Nee,’ zei ik. ‘Ik kan niet als onafhankelijke man binnenkomen als ik alleen iets mag uitleggen wat jullie al besloten hebben.’

‘Je mag best kritisch zijn.’

‘Ook als ik vind dat iemand moet blijven?’

Het bleef even stil.

Hij zei dat ik twee dingen door elkaar haalde. De zakelijke noodzaak en de manier waarop je mensen behandelde. Juist bij dat tweede kon hij me gebruiken.

Daar had hij een punt. Dat maakte het niet gemakkelijker.

We spraken donderdag af in het café. Ik dacht dat het beter zou gaan als we elkaar zagen. Hij had mijn bier al besteld.

‘Dus jij vindt dat ik mensen afdank,’ zei hij, nog voordat ik mijn jas uit had.

Ik zei iets over werknemers die jarenlang alles hadden gegeven. Hij vroeg of ik dacht dat hij dat niet wist. Vervolgens begon ik over zijn positie, dat hij zelf natuurlijk wel veilig zat.

Dat was gemeen. Ik weet niet eens hoe veilig hij zit.

Hij zette zijn glas neer.

‘Jij bent zes weken met pensioen en ineens weet je precies hoe het moet. Je bent eruit, Henk. Je krijgt niet meer mee hoe hard het gaat.’

Daar werd ik bozer van dan van dat hele voorstel. Misschien omdat ik juist die middag drie keer mijn oude werkmail had proberen te openen.

Ik zei dat hij geen adviseur zocht, maar iemand die aardig gevonden moest worden namens hem.

‘Ik vraag mijn beste vriend om hulp,’ zei hij. ‘Kennelijk is dat tegenwoordig verdacht.’

We hebben allebei betaald en zijn apart naar huis gegaan.

Dat is nu tien dagen geleden. Hij heeft nog één keer gebeld. Hij zei dat hij het anders had moeten uitleggen. Ik kon de gesprekken ook zonder die onafhankelijke titel doen. Dan hielp ik tenminste de mensen die weg moesten.

Ik heb gezegd dat ik erover zou nadenken.

Onze boot moet volgende week uit het water. Daarvoor hebben we elkaar nodig; de mast strijken doen we altijd samen. Gisteren stuurde hij alleen het tijdstip van de afspraak bij de werf.

Ik heb ‘staat genoteerd’ teruggestuurd. Daarna heb ik het voorstel weer geopend. Zijn aangepaste versie staat er inmiddels ook. Mijn foto is weg, maar de werkzaamheden zijn vrijwel hetzelfde.

Ik heb nog geen antwoord gegeven. Wel heb ik mijn oude zeiljas uit de schuur gehaald. Er moet een nieuwe rits in, maar voor die ene ochtend kan hij nog wel.