Na veertig jaar vriendschap vroegen onze beste vrienden me te stoppen met mijn vrijwilligerswerk: ‘Je hebt nu toch alle tijd?’

Sinds een paar weken zet ik afspraken in mijn agenda die ik niet heb. Afgelopen dinsdag stond er ‘tandarts, 10.30 uur’. In werkelijkheid heb ik met mijn camera langs de IJssel gelopen. Telefoon op stil, boterham in een plastic zakje.

Mijn vrouw Els weet het. Ze vindt dat ik gewoon moet zeggen dat ik een ochtend voor mezelf wil. Daar heeft ze gelijk in. Toch schrijf ik liever tandarts op dan dat ik nog een keer moet uitleggen waarom ik niet beschikbaar ben.

Ik ben 67. Sinds november ben ik met pensioen, na ruim veertig jaar bij een technische groothandel. De laatste jaren telde ik af. Niet omdat ik mijn collega’s zat was, maar omdat ik weleens ergens naartoe wilde zonder uit te rekenen of ik nog genoeg vrije dagen had.

Els en ik hebben geen grote reisplannen. Zij werkt nog twee ochtenden bij een drogist en wil daar voorlopig blijven. Ik wilde weer fotograferen en iets doen in het buurtcentrum. Op woensdagmiddag help ik nu bij de reparatietafel. Broodroosters, lampen, apparaten waarvan alleen het snoer kapot is. Op vrijdagochtend help ik er af en toe met koffie schenken en klaarzetten.

Ik kom daar meestal opgewekt vandaan. Dat klinkt onbeduidend, maar de laatste jaren kwam ik van mijn werk vooral moe thuis.

Onze vrienden Henk en Ria kennen we sinds 1984. We woonden destijds boven elkaar. Onze kinderen gingen samen naar zwemles, we kampeerden in Frankrijk en aten bijna iedere zaterdag bij elkaar. Wie kookte, hoefde niet af te wassen. Dat ging zonder schema.

Henk heeft ooit onze hele badkamer mee betegeld. Toen Els borstkanker had, twaalf jaar geleden, stond Ria op donderdag met eten voor de deur. Ook als we zeiden dat het niet hoefde. Vooral dan.

Dat moet ik erbij vertellen, want anders lijkt het alsof het altijd maar één kant op is gegaan.

De laatste drie jaar is hun leven kleiner geworden. Henk heeft COPD en raakt snel buiten adem. Ria heeft veel pijn aan haar knieën en wacht op een operatie. Hun dochter woont in Groningen. Ze belt vaak, maar komt niet zomaar even langs.

Ik reed al regelmatig met Henk naar het ziekenhuis. Dat deed ik ook toen ik nog werkte. Een uurtje eerder beginnen, verlof opnemen, het was meestal wel te regelen. Nu ik thuis was, leek het logisch dat dat makkelijker zou worden.

In het begin vond ik het zelf ook fijn. Even naar de bouwmarkt voor hen, samen boodschappen doen, een vastgelopen tablet bekijken. Je drinkt koffie, neemt een gevulde koek mee. Zo houd je contact.

Alleen werd het steeds meer.

Een brief van de zorgverzekeraar die ik moest komen bekijken. Een bestelling die terug moest. De vraag of ik ’s middags even langs wilde komen omdat Henk zo stil was. Als ik zei dat ik woensdag naar het buurthuis ging, vroeg Ria of die reparaties niet een week konden wachten.

Ik zei vaak alsnog ja. Daarna liep ik thuis te mopperen, waar Els terecht genoeg van kreeg.

‘Je doet tegen hen alsof het geen moeite is,’ zei ze. ‘Dan kunnen ze het ook niet ruiken.’

Dat is waar. Ik heb graag dat mensen op me rekenen. Bij verjaardagen regelde ik de stoelen, bij vakanties de route. Als niemand iets voorstelde voor het weekend, stuurde ik een bericht. En nu ergerde ik me eraan dat iedereen mij bleef aankijken.

Het eerste gedoe kwam toen ik een zaterdag afzegde. Ik had me ingeschreven voor een fotografiewandeling, met daarna een hapje eten. Ria had al stoofvlees gehaald.

Dat wist ik niet. Zij wist niet dat ik iets anders wilde doen. We hadden al jaren niet meer echt gevraagd óf we zaterdag samen aten.

‘Laat dat vlees toch invriezen,’ zei ik.

Veel te makkelijk. Dat hoorde ik zelf ook, maar ik zei er niets achteraan.

Twee weken later zaten we bij hen aan tafel. Henk at nauwelijks. Ria vroeg hoe vaak ik inmiddels in dat buurthuis was.

‘Waarom?’ vroeg ik, meteen al kortaf.

Ze keek naar Henk en daarna naar mij.

‘Omdat wij denken dat je daarmee moet stoppen. Voorlopig. Wij hebben je hier nodig.’

Ik lachte even. Niet omdat ik het grappig vond, maar omdat ik dacht dat ze het niet letterlijk kon bedoelen.

Henk schoof zijn bord weg.

‘Voor vreemde mensen kun je blijkbaar van alles regelen. Ons moet het tussen de bedrijven door maar uitkomen.’

Els zei dat dat niet eerlijk was. Ria begon te huilen. Ze vertelde dat ze soms de hele dag alleen Henk sprak, en dat hij dan sliep of geen lucht had om antwoord te geven. Dat ze uitkeek naar onze bezoekjes en zich schaamde omdat ze zo zat te wachten.

Ik had daar best iets liefs op kunnen zeggen.

In plaats daarvan zei ik: ‘Dus omdat jullie niet weg kunnen, moet ik ook maar thuisblijven?’

Els legde haar hand op mijn been. Ik schoof mijn stoel naar achteren.

We zijn vroeg weggegaan. In de auto zei ze dat ze begreep wat ik bedoelde, maar dat ik me ook als een hork had gedragen. De hele rit naar huis heb ik geprobeerd uit te leggen hoeveel het allemaal was geworden. Zij keek naar buiten. Ze wist het inmiddels wel.

De volgende ochtend belde ik Henk. Ik bood mijn excuses aan voor die opmerking. Hij zei dat Ria er slecht van geslapen had.

Toen zei ik dat ik niet ging stoppen bij het buurthuis.

Het bleef even stil.

‘Dan weten we dat,’ zei hij.

We hebben niet gebroken. Dat zou bijna overzichtelijker zijn. We eten nog samen, maar niet meer iedere week. Er wordt voorzichtig gepraat over gewone dingen. Over de prijs van koffie, over een lekkende dakgoot. Niemand vraagt hoe het bij de reparatietafel was.

Ik heb aangeboden om op donderdagochtend boodschappen met ze te doen. Voor ziekenhuisafspraken mogen ze me blijven bellen, al kan ik niet altijd. Ria zei dat vriendschap toch geen spreekuur was. Ik snap waarom het voor haar zo klinkt. Zelf word ik rustiger van iets wat afgesproken is.

Vorige week belde Henk terwijl ik net mijn jas aantrok. Hij vroeg of ik kon komen. Niet voor een klus. Gewoon even zitten.

Ik wilde naar buiten en ben toch gegaan. We hebben naar wielrennen gekeken. Hij viel halverwege in slaap en ik bleef nog een halfuur zitten, omdat ik niet wist of weggaan onaardig was.

Aanstaande donderdag kan ik niet met hen naar de supermarkt. Dat heb ik gisteren doorgegeven, zonder een vervangende dag aan te bieden. Ria heeft het bericht gelezen. Er staat nog geen antwoord onder.