Na 34 jaar vriendschap mochten we alleen nog mee als we haar nieuwe overtuigingen deelden — mijn vrouw probeerde het zonder dat ik het wist

Mijn vrouw had de kaas in de groentela gelegd. Achter een zak witlof, waar ik nooit kijk omdat ik een hekel aan witlof heb. Ik vond hem toen ik de koelkast schoonmaakte.

Eerst dacht ik dat Anja hem voor mij verstopt had. Mijn cholesterol is te hoog, daar hebben we weleens gedoe over. Maar die avond kwamen Erik en Marjan eten.

‘Dat scheelt gewoon een gesprek,’ zei ze toen ik vroeg waarom die kaas daar lag.

Ik bleef met dat stuk in mijn hand staan. We waren allebei zestig geweest en in ons eigen huis verstopten we kaas voor onze beste vriendin.

We kennen Erik en Marjan sinds 1991. Onze eerste koophuizen stonden naast elkaar in Nieuwegein. Kleine tuinen, dunne muren, allemaal veel te druk met werk en kinderen.

Later verhuisden zij, maar we bleven op donderdag samen eten. Vakanties in Frankrijk, een paar keer Drenthe toen er minder geld was. Toen mijn vader overleed, haalde Erik mij op uit het ziekenhuis. Anja heeft weken bij Marjan op de bank gezeten na haar miskraam. Daar praatten we nauwelijks meer over, maar het hoorde wel bij ons.

Ik vertel dat omdat het anders klinkt alsof we twee kennissen kwijt dreigen te raken vanwege boodschappen.

Marjan veranderde nadat ze minder ging werken bij de gemeente. Ze sloot zich aan bij een klimaatgroep en hielp later ook bij acties voor dierenrechten. In het begin vond ik het eigenlijk goed. Ze had weer energie. Ze ging naar bijeenkomsten, las veel en nam eten mee waarvan ik oprecht dacht: dat kan dus ook zonder vlees.

Erik deed meestal mee. Hij is altijd wat makkelijker geweest dan ik.

Zelf stopte Marjan met vliegen, kocht vrijwel alles tweedehands en stapte over naar een andere bank. Dat vond ik allemaal prima. Wij gingen al jaren met de auto op vakantie. Als zij kookte, aten we wat zij maakte.

Het werd lastig toen ze ook ging bepalen wat wij moesten laten.

Eerst stuurde ze lijstjes met merken die we beter konden vermijden. Daarna vroeg ze waarom wij nog bij onze bank zaten. Op een donderdag wilde ze weten of Anja het zuivelabonnement van de boerderijwinkel had opgezegd.

‘Nog niet,’ zei Anja.

Dat woordje “nog” viel mij toen al op.

Ik zei dat we dat ook niet van plan waren. Marjan legde haar vork neer en begon uit te leggen wat er met kalveren gebeurde. Ik zei dat ik gewoon wilde eten. Dat kwam botter uit mijn mond dan nodig was.

‘Ja, dat is natuurlijk het makkelijkst,’ zei ze.

Vanaf dat moment luisterde ik bij ieder etentje of er weer zoiets zou komen. Waarschijnlijk deed zij hetzelfde bij mij.

Ik ben ook vervelend geweest. Toen ze een foto stuurde van een demonstratie, antwoordde ik met een plaatje van een barbecue. Ik vond mezelf even heel grappig. Anja niet. Marjan reageerde drie dagen nergens op.

Later heb ik mijn excuses aangeboden, maar wel met de toevoeging dat ze tegenwoordig nergens meer tegen kon. Daar heb je dus weinig aan, aan zo’n excuus.

Wat ik niet wist, was dat Anja ondertussen merken liet staan, petities tekende en berichten van Marjan deelde op Facebook. Soms met een groen hartje erbij. Anja zet normaal niet eens iets onder verjaardagsfoto’s.

Toen ik ernaar vroeg, zei ze dat ze het met veel dingen ook echt eens was.

‘Dat mag toch?’

Natuurlijk mocht dat. Alleen vertelde ze ook dat Marjan haar belde als ze iets níét gedeeld had. Of ze het gemist had. Of ze begreep hoe urgent het was.

Anja huilde toen ik zei dat dat toch geen normale manier van omgaan was.

‘Jij kunt overal ruzie over maken en daarna gewoon gaan slapen. Ik niet.’

Dat was niet eerlijk. Het was ook niet helemaal onwaar.

Het weekend kwam in januari ter sprake. We huren eens in de twee jaar met vier stellen een huisje. Meestal wandelen, kaarten, te veel eten. Dit keer had Marjan iets gevonden bij Zutphen, met een grote keuken en een station in de buurt.

In de groepsapp schreef ze dat ze behoefte had aan een weekend met mensen die “echt gealigneerd” waren. Alles zou plantaardig zijn, iedereen kwam met het openbaar vervoer en ze wilde vooraf zekerheid dat we de gezamenlijke boycotafspraken onderschreven.

Dat eten en die trein kon ik best hebben. Maar welke afspraken?

Er kwam een document. Drie pagina’s, met merken, banken en organisaties. Onderaan stond dat zichtbaar steun uitspreken belangrijk was en stil blijven ook een keuze was.

Ik antwoordde dat ik graag kwam wandelen, maar nergens mijn handtekening onder ging zetten.

Niemand reageerde. Zelfs Erik niet.

De volgende middag belde hij. Hij stond buiten, dat hoorde ik aan de wind.

‘Kun je het niet voor één weekend laten gaan?’

Ik vroeg wat ik dan moest laten gaan. We hadden het over treintijden kunnen hebben. Nu moest ik beloven hoe ik voortaan boodschappen deed en wat ik online zou zeggen.

Hij zuchtte. Marjan had volgens hem eindelijk mensen gevonden bij wie ze zich begrepen voelde. Ze was bang dat wij haar belachelijk maakten.

Ik wilde zeggen dat dat onzin was. Toen dacht ik aan dat barbecueplaatje.

Anja kreeg apart een bericht: zij was welkom als ze achter de afspraken stond. Marjan hoopte dat ze haar eigen keuze zou maken.

Anja liet het me pas twee dagen later lezen. Ze had al uitgezocht hoeveel de trein kostte.

Dat deed meer pijn dan ik verwacht had. Niet dat ze zonder mij weg zou gaan. Dat doet ze wel vaker. Maar dat ze blijkbaar dacht dat ze dit stilletjes moest uitzoeken.

We hebben die avond lang gepraat. Ook over mij. Dat ik soms expres kaas bestelde als Marjan erbij was. Dat mijn zogenaamde nuchterheid ook gewoon treiteren kon zijn. Ik heb daar eerst tegenin gepraat. Daarna wist ik geen voorbeeld meer te geven dat het beter maakte.

Anja heeft nog niet toegezegd. Ik ga niet mee. Ik heb Marjan geschreven dat ik haar wil blijven zien, ook zonder weekend, maar niet wil beloven dat ik haar keuzes overneem. Ze antwoordde dat ze daar op dit moment weinig ruimte voor voelde.

Afgelopen donderdag aten Anja en ik samen. Ik had voor vier personen aardappels geschild, uit gewoonte.

Erik stuurde later een foto van een lekkende kraan. Of ik nog wist welk onderdeel ik bij ons vervangen had. Ik heb hem de link gestuurd. We hebben afgesproken dat ik zaterdag even kom kijken. Ik weet niet of Marjan dan thuis is.