We gingen met onze beste vrienden samenwonen voor onze oude dag. Nu vraagt zij ons te zwijgen, terwijl ik zie dat ze het niet meer volhoudt
Karin viel in slaap terwijl de kapster haar haar knipte. Dat vertelde ze zelf, lachend, toen we met z’n vieren koffie dronken. Haar hoofd was voorovergezakt en de kapster had haar bij haar schouder moeten pakken.
Ik lachte mee. Pas later besefte ik hoe opgelucht ik was geweest dat ze er zelf een grapje van maakte. Dan hoefde ik er tenminste niet op door te vragen.
We wonen nu ruim twee jaar naast elkaar. Ik ben zevenenzestig, mijn vrouw Els is vierenzestig. Joost en Karin kennen we sinds onze kinderen bij elkaar op de basisschool zaten. Die kinderen hebben inmiddels nauwelijks contact, maar wij zijn gebleven.
We gingen samen kamperen, vierden kerst, zaten bij elkaar aan tafel na ontslagen en begrafenissen. Toen ik na een heupoperatie niet kon autorijden, bracht Joost me zes weken naar de fysiotherapeut. Hij bleef altijd wachten. Met een krant die hij thuis al gelezen had.
Het plan om samen oud te worden was dus niet zomaar iets wat we na een fles wijn hadden geroepen.
We verkochten onze huizen en kochten ieder een appartement in een kleinschalig woonproject bij Zutphen. Zes woningen rond een binnenplaats, met een gezamenlijke woonkamer, logeerkamer en berging. Eigen voordeuren, eigen geld, geen verplicht samen eten.
Dat laatste vond Joost belangrijk.
‘Ik wil jullie best vaak zien, maar niet iedere dag hoeven zeggen waarom ik geen zin heb.’
We vonden dat verstandig. Er waren afspraken over schoonmaken, onderhoud en de gemeenschappelijke kosten. Over ziek worden hadden we vooral gezegd dat we elkaar zouden helpen.
Joost vergat toen al weleens iets. Een afspraak, de naam van een buurvrouw. Wij deden dat ook. Bovendien was de verhuizing vermoeiend geweest.
De diagnose kwam afgelopen voorjaar. Karin vertelde het bij ons thuis, zonder hem. Joost wist dat ze het vertelde, zei ze, maar hij wilde geen bijeenkomst waarbij iedereen naar zijn gezicht ging zitten kijken.
Ze vroeg of we gewoon wilden blijven doen.
‘En als hij iets door elkaar haalt, niet steeds verbeteren. Dat maakt hem onzeker.’
Dat konden we begrijpen. We beloofden ook het niet aan de andere bewoners te vertellen. Het was zijn verhaal, niet het onze.
In het begin waren het kleine dingen. Ik liep met Joost mee naar de fietsenmaker, zogenaamd omdat ik zelf een lampje nodig had. Els appte Karin als Joost bij ons binnenkwam, zodat ze niet hoefde te zoeken.
Hij kon nog steeds hele middagen prettig gezelschap zijn. Hij wist precies welke aannemer bij de bouw een fout had gemaakt. Alleen vroeg hij soms drie keer wanneer mijn kleindochter jarig was.
Karin regelde alles eromheen. Zijn afspraken, zijn telefoon, de boodschappen, zijn medicijnen. Als hij ergens boos om werd, ging ze naast hem staan en legde het nog een keer uit.
Wat ik eerst nauwelijks zag, was hoeveel ze niet meer deed. Geen koor op dinsdag. Niet meer zwemmen met Els. Ze kwam alleen naar de gezamenlijke maaltijden als Joost een goede dag had.
Een keer bracht ik een pakketje en zag ik haar op de badrand zitten. Jas nog aan, boodschappentas tussen haar voeten.
‘Even zitten,’ zei ze.
Ik zette het pakketje op de wasmachine en ging weer. Daar schaam ik me nu voor, al weet ik nog steeds niet wat ik toen had moeten zeggen.
Els begon over hulp. Niet meteen iemand die alles overnam, gewoon iemand die kon meedenken. Via de huisarts misschien, een casemanager dementie.
Karin schudde haar hoofd.
‘Er komt hier niemand binnen om hem te beoordelen.’
Volgens haar had Joost daar heel duidelijk over gesproken. Hij wilde geen patiënt worden in zijn eigen huis.
Ik zei dat hij toch al patiënt was. Het kwam er bot uit. Karin keek me aan en vroeg of ik hem dat zelf even wilde gaan vertellen.
Daarna spraken we er een paar weken niet over.
Ondertussen bleven de verzoekjes komen. Of ik een uurtje met hem kon wandelen. Of Els bij hem wilde blijven terwijl Karin naar de tandarts ging. Natuurlijk deden we dat. Maar toen ik een keer niet kon, omdat ik met mijn zus naar het ziekenhuis moest, huilde Karin aan de telefoon.
Later bood ze haar excuses aan. Ze had slecht geslapen.
Ik begon tegen haar op te zien. Niet omdat ik haar niet wilde helpen, maar omdat ik nooit wist of een kop koffie ook betekende dat ik de rest van de middag moest blijven.
Toen kwam die pan in de gezamenlijke keuken.
Joost had soep willen opwarmen. Hij was teruggelopen naar hun appartement en de pan was drooggekookt. De rookmelder ging af. Buurman Henk zette de kookplaat uit en belde aan bij ons.
Er was geen brand. Wel een zwarte pan en een lucht die nog dagen bleef hangen.
Karin zei dat het iedereen kon overkomen. Dat was waar. Ze zei ook dat we er geen groot ding van moesten maken.
Bij het volgende bewonersoverleg heb ik het toch genoemd. Niet zijn diagnose. Wel dat Joost de pan was vergeten en dat ik vond dat we afspraken moesten maken over het gebruik van de keuken.
Karin stond op voordat ik uitgesproken was.
‘Dit hadden we privé kunnen bespreken.’
Ze ging weg. Joost bleef zitten. Hij keek naar mij en vroeg welke pan ik bedoelde.
Ik heb die avond nauwelijks gegeten.
De volgende ochtend heb ik de huisartsenpraktijk van Karin gebeld. Ik zei dat ik wist dat ze mij niets mochten vertellen, maar dat ik me zorgen maakte over haar uitputting. De assistente luisterde en zou mijn zorgen doorgeven. Meer weet ik niet.
Ik heb Karin zelf verteld dat ik gebeld had. Els vond dat ik eerst met haar had moeten overleggen. Zij had achter mijn voorstel over de keuken gestaan, niet achter alles wat ik daarna op eigen houtje deed.
Karin zei alleen: ‘Jij vindt dus dat ik het niet kan.’
Ik probeerde uit te leggen dat ik vond dat ze te veel moest kunnen. Maar ze wilde me niet meer horen.
Dat is nu drie weken geleden. In de gezamenlijke keuken hangt voorlopig een briefje dat we tijdens het koken in de ruimte blijven. Voor iedereen dezelfde afspraak. Karin gebruikt de keuken niet meer.
Els gaat nog bij haar langs. Er is een gesprek met de huisarts geweest, vertelde ze. Ik weet niet wat daar is afgesproken en ik vraag het niet.
Gisteren vroeg Joost of ik zaterdag mee naar de bouwmarkt ging. Hij wilde potgrond halen. Ik zei ja, als hij daar zin in had.
Nu moet ik Karin nog laten weten hoe laat we vertrekken. Ik heb het bericht al getypt, maar nog niet verstuurd.