Mijn vrouw heeft dementie en wil alleen mij om zich heen, maar ik houd het niet meer vol om altijd thuis te blijven

Mijn fiets had twee zachte banden toen ik hem uit de schuur haalde. Niet lek, gewoon te lang niet gebruikt. Ik stond met die fietspomp in mijn handen en probeerde te bedenken wanneer ik voor het laatst ergens naartoe was geweest zonder Marijke. Ik kwam niet verder dan een afspraak bij de mondhygiënist.

Ik ben negenenzestig. Marijke is zevenenzestig. We zijn drieënveertig jaar getrouwd en wonen nog in hetzelfde rijtjeshuis in Zwolle waar onze zoon is opgegroeid.

Het eerste jaar na mijn pensioen waren we overal. Naar de markt op dinsdag, fietsen langs de IJssel, een paar dagen naar Drenthe. Marijke had in een boekje adressen geschreven van kleine hotels. Geen ontbijtbuffet, schreef ze erbij. Daar had ze een hekel aan, dat geloop met borden.

Dat boekje ligt nog ergens.

De diagnose kwam anderhalf jaar geleden, na onderzoeken op de geheugenpoli. Beginnende dementie. Achteraf konden we van alles aanwijzen, maar toen dachten we vooral dat ze overspannen was. Ze kon ineens niet meer tegen bezoek. Een verjaardag bij onze zoon eindigde ermee dat ze haar jas aantrok terwijl de koffie nog werd ingeschonken.

Nu zijn het niet eens de dingen die ze vergeet die het moeilijkst zijn.

Ze wil weten waar alles ligt. Of de achterdeur dicht is. Waarom ik een bord in een andere kast zet. Soms vraagt ze zes keer of de wasmachine klaar is. Als ik dan zeg dat ze dat net ook al vroeg, kijkt ze alsof ik haar expres voor schut zet.

Dus zeg ik steeds vaker alleen: nog niet.

Ze is niet de hele dag zo. We kunnen samen lachen om de televisie. Ze weet precies wanneer ik last heb van mijn knie en legt dan alvast een kussen op de bank. Laatst had ze mijn lievelingskoekjes meegenomen bij de supermarkt, waar we altijd samen heen gaan. Twee pakken, omdat ze in de aanbieding waren.

Maar zodra er iemand binnenkomt, verandert er iets. Ze gaat rechtop zitten, let op ieder woord en wil achteraf weten wat diegene nou eigenlijk bedoelde. Zelfs mijn zus komt nauwelijks meer.

‘Ze kijkt overal naar,’ zegt Marijke dan.

Mijn zus kijkt inderdaad graag rond. Dat heeft ze altijd gedaan. Vroeger rolden we daar samen met onze ogen om.

Ik heb mijn hele huwelijk graag dingen geregeld. Autorijden, verzekeringen, bellen als er iets kapot was. Marijke deed andere dingen. Ze werkte jarenlang bij een bakker en kende iedereen in de buurt. Nu regel ik steeds meer, maar ik kan niet meer even alleen naar de bouwmarkt zonder uit te leggen waarom het nodig is.

Eerst bleef ik thuis omdat dat makkelijker was. Een kaartavond overslaan, een wandeling afzeggen. Daarna vroegen vrienden vanzelf minder vaak of ik meeging. Dat neem ik ze soms kwalijk, terwijl ik zelf drie keer achter elkaar nee had gezegd.

Onze zoon woont in Amersfoort en werkt onregelmatig. Hij belt vaak. Dan zeg ik dat het gaat, omdat zijn moeder naast me zit.

De casemanager dementie is twee keer geweest. De eerste keer schonk Marijke koffie en praatte ze bijna het hele bezoek over de tuin. Daarna zei ze dat die mevrouw niets meer te zoeken had bij ons.

Dagbesteding hoefde al helemaal niet besproken te worden.

‘Ik ga niet ergens zitten knutselen omdat jij van me af wilt.’

Ik had het woord knutselen niet gebruikt. Toch begon ik uit te leggen dat ze daar ook wandelden en samen aten, alsof ik een folder stond voor te lezen. Ze liep naar boven.

In februari zat ik op een ochtend in de auto voor de supermarkt. De boodschappen waren al gedaan. Ik bleef nog twintig minuten zitten, met een zak diepvriesboontjes naast me. Niemand vroeg iets. Niemand hoorde de kraan en wilde weten waarom ik water pakte.

Daarna heb ik de huisarts gebeld. Ik schaamde me, want lichamelijk mankeer ik weinig en Marijke is degene die ziek is. Toch huilde ik al voordat ik goed had uitgelegd waarvoor ik kwam.

We spraken over ondersteuning voor mij. En over tijd waarin ik niet verantwoordelijk hoefde te zijn. Dat laatste klonk heerlijk en onuitvoerbaar.

Ik koos de donderdag. Vroeger fietste ik dan met Gerard en Wim. Koffie onderweg, soms een broodje. Ik zei tegen Marijke dat ik op donderdag weer iets voor mezelf wilde doen, uiteindelijk een hele dag, maar eerst een paar uur.

Ze vroeg of ik iemand anders had.

Dat had ik niet verwacht. Ik werd boos.

‘Nee, ik wil gewoon eens weg kunnen zonder dit gedoe.’

Dat woord had ik niet moeten gebruiken. Ze herhaalde het zachtjes. Gedoe. Daarna ruimde ze de fruitschaal leeg en maakte die schoon. Ik stond erbij en wist niet hoe ik opnieuw moest beginnen.

Onze zoon bood aan de eerste donderdag te komen. Marijke zei dat ze geen oppas nodig had. Toen hij er was, vroeg ze juist of hij niet weg wilde gaan voordat ik terugkwam.

Bij de voordeur pakte ze mijn mouw.

‘Ik weet dat het stom is,’ zei ze. ‘Maar als jij weg bent, weet ik niet meer hoe de dag moet.’

Ik heb haar hand losgemaakt. Voorzichtig, maar ik heb het wel gedaan.

Bij Gerard thuis zat ik met mijn jas nog aan. Fietsen ging niet; het regende hard. Hij maakte koffie en vertelde over een lekkage bij zijn dochter. Ik hoorde mezelf lachen en keek meteen op mijn telefoon.

Er stonden elf gemiste oproepen. Van Marijke. Onze zoon appte dat ik niet terug hoefde te komen, dat hij bij haar was. Even later belde hij toch. Ze bleef bij het raam staan en wilde niet eten.

Ik ben naar huis gegaan.

Ze was niet boos toen ik binnenkwam. Ze hield mijn gezicht met beide handen vast. Dat was erger dan boos zijn. Die avond zei onze zoon in de keuken dat hij niet wist of hij dit iedere donderdag kon doen. Ik had hem niets gevraagd, maar kennelijk toch wel.

Morgen komt de casemanager weer. Ik heb de afspraak niet afgezegd, al vraagt Marijke daar sinds maandag om. Gerard weet dat ik voorlopig niet meefiets.

Ik wil die donderdag nog steeds. Soms denk ik daar de hele dag aan. Maar ik heb tegen Marijke gezegd dat ik morgen tijdens het gesprek thuisblijf. De huisarts heb ik gevraagd of ik een keer alleen kan komen.