Al 34 jaar delen we alles met onze beste vrienden, maar sinds Els dementie heeft, durven we nauwelijks nog onze eigen plannen te maken

Ik heb vorige maand een tandartsafspraak verzonnen om niet naar mijn beste vriend te hoeven. Op mijn leeftijd, zevenenzestig, had ik gehoopt dat ik dat soort smoesjes niet meer nodig zou hebben.

Marijke hoorde me bellen vanuit de keuken. Toen ik ophing, vroeg ze alleen: ‘Welke tandarts is er op zaterdag open?’

Daar hebben we even om gelachen. Daarna eigenlijk niet meer.

Henk en Els horen al 34 jaar bij ons leven. Onze kinderen zaten bij elkaar op school. De kinderen hebben nauwelijks nog contact, maar wij bleven op vrijdag samen eten. De ene week bij hen, de andere bij ons. Geen ingewikkeld gedoe, gewoon een pan op tafel. Henk nam altijd te veel kaas mee.

We zijn samen naar Frankrijk geweest, naar Drenthe als we minder te besteden hadden, één keer naar Portugal waar we alle vier buikgriep kregen. Toen ik een paar jaar geleden mijn heup kreeg, reed Henk me naar de fysiotherapie. Els kwam met schone lakens omdat Marijke nog werkte en de wasmachine kapot was.

Dat moet ik erbij vertellen. Anders lijkt het alsof wij altijd alleen maar hebben gegeven.

Bij Els begon het met afspraken vergeten. Een verjaardag dubbel in haar agenda, een pan aardappels die ze had opgezet terwijl we uit eten zouden gaan. We maakten er eerst nog grapjes over. Ik ben zelf ook weleens mijn bril kwijt terwijl die op mijn hoofd staat.

Maar Els raakte op een ochtend de weg kwijt tussen de drogist en hun huis. Ze kende die route al dertig jaar.

De diagnose kwam afgelopen najaar. Beginnende dementie. Voor ons voelde het plotseling, hoewel hun dochter later zei dat zij zich al veel langer zorgen maakte.

Els is vierenzestig. Ze kan nog prima vertellen waarom ze iemand niet mag en onthoudt soms precies iets wat ik liever vergeten was. Alleen kan ze een halfuur later drie keer vragen of ze morgen ergens heen moet. Dat maakt het verwarrend. Ook voor mij. Soms denk ik dat Henk overdrijft, tot ik haar zie zoeken naar de deur van haar eigen toilet.

In het begin deden we wat logisch voelde. Marijke ging mee naar een afspraak. Ik zat een middag bij Els zodat Henk naar de kapper kon en rustig boodschappen kon doen. We aten vaker bij hen, want in haar eigen keuken was Els minder gespannen.

Ik heb zelf gezegd: ‘Bel maar als er iets is.’

Henk belde.

Eerst een keer extra. Daarna bijna dagelijks. Of ik even kon komen, Els was onrustig. Of Marijke mee kon naar het ziekenhuis, hij kon het parkeren en het gesprek tegelijk niet aan. Of we konden blijven tot na het eten, want hij had slecht geslapen.

Hij zag er ook slecht uit. Hij was afgevallen en werd boos om dingen waar hij vroeger zijn schouders over ophaalde. Als Els vroeg waar haar moeder was, zei hij soms veel te hard dat die al twaalf jaar dood was. Daarna stond hij buiten bij de kliko te huilen.

Dus bleven we.

Onze wandelingen vielen weg. Marijke miste haar schilderochtenden. Ik ging op dinsdagen niet meer fietsen, omdat dat meestal de ochtend was waarop Henk ‘even lucht’ nodig had. We gingen nergens meer heen zonder te bespreken of we misschien nodig waren.

Een keer zaten we eindelijk bij een tuincentrum koffie te drinken toen Henk belde. Marijke schoof haar schoteltje meteen van zich af.

Hij wilde weten waar de reservebatterijen lagen. Die hadden wij de week ervoor gekocht.

Ik werd daar buitenproportioneel kwaad om. Niet tegen hem. Tegen Marijke, omdat zij het telefoontje had opgenomen. Daar heb ik later mijn excuses voor aangeboden.

We hebben professionele hulp genoemd. De huisarts had ook gezegd dat Henk kon informeren naar een casemanager dementie. Ik bood aan om samen te bellen.

‘Dan krijg ik straks allemaal mensen over de vloer die haar niet kennen,’ zei hij.

Els zat erbij en zei dat ze helemaal niemand nodig had.

Daar hield het gesprek op. Later, zonder haar, begon ik opnieuw. Henk zei dat hij haar beloofd had dat ze thuis kon blijven. Ik zei dat hulp thuis daar juist bij kon helpen, maar hij ging de vaatwasser uitruimen.

Hun dochter woont in Groningen en komt geregeld een weekend. Henk zegt tegen haar meestal dat het wel gaat. Tegen ons zegt hij dat zij het met haar baan al druk genoeg heeft. Dat steekt, hoewel ik weet dat dat kinderachtig klinkt. Alsof onze tijd minder meetelt omdat wij met pensioen zijn.

Twee weken geleden vroeg hij of we iedere donderdag van negen tot zes konden komen. Niet af en toe. Vast.

Hij wilde die dag voor zichzelf. Sporten, administratie, misschien gewoon slapen. Allemaal begrijpelijk. Toch kreeg ik het benauwd toen hij zijn agenda pakte.

‘Negen uur is wel een hele dag,’ zei Marijke.

‘Ja,’ zei hij. ‘Dat is het voor mij iedere dag.’

Ik wist niets terug te zeggen.

Marijke zei dat we soms een paar uur wilden blijven, maar geen vaste volledige dag konden toezeggen. Henk keek naar mij. Ik keek naar de tafel. Daar ben ik nog steeds niet trots op.

‘Voor vakanties hadden jullie altijd tijd,’ zei hij.

Toen zei ik dat een vakantie geen dienstrooster was.

Het was er meteen uit. Els zat in de kamer televisie te kijken. Ik weet niet hoeveel ze hoorde.

Henk vroeg of wij soms dachten dat hij hiervoor gekozen had. Marijke begon te huilen, heel stil, en daar werd hij alleen maar bozer van. Uiteindelijk zijn we weggegaan met de koekjes die we hadden meegenomen nog in mijn fietstas.

Sindsdien spreken we hem nauwelijks. Ik heb een bericht gestuurd dat we om hen geven en willen helpen, maar dat we dit niet met z’n drieën kunnen blijven oplossen. Hij antwoordde: ‘Duidelijk.’

Dat ene woord zit me dwars.

Els belde zondag zelf. Ze vroeg of we vrijdag kwamen eten. Op de achtergrond hoorde ik Henk iets zeggen, maar ik kon niet verstaan wat.

Ik zei dat ik even met Marijke moest overleggen. Els vertelde daarna over een merel in de tuin. Ze klonk zo gewoon dat ik mijn jas al wilde pakken.

We gaan vrijdag een uur langs, hebben we afgesproken. Niet eten. Ik heb het Henk nog niet laten weten. Marijke heeft inmiddels wel weer haar schilderspullen klaargezet voor donderdagochtend. Ze staan naast de achterdeur en ik loop er steeds voorzichtig omheen.