Mijn vrouw wil haar broer met dementie bij ons laten wonen. Ik wil hem ook helpen, maar niet beloven dat wij dit aankunnen

Op de derde ochtend dat Henk bij ons logeerde, haalde mijn vrouw de logeerkamer leeg. Niet zijn spullen. Die van ons. De dozen met kerstversiering, mijn oude versterker, het rek waarop zij in de winter de was droogt.

‘Dan heeft hij wat meer ruimte,’ zei ze.

Ik stond in de deuropening met een doos kerstballen tegen mijn buik. We hadden afgesproken: twee weken. Even bijkomen, kijken wat er nodig was. Maar beneden had Henk inmiddels een eigen plankje in de badkamer en boven schoof Marja onze spullen naar zolder.

Ik heb die doos harder neergezet dan nodig was.

We zijn 68 en 66. Ik ben twee jaar geleden gestopt als werkvoorbereider bij een installatiebedrijf. Marja werkte tot vorig jaar bij de bibliotheek. We wonen al dertig jaar in hetzelfde huis, aan de rand van Apeldoorn. Vier slaapkamers, een tuin die eigenlijk te groot wordt. Genoeg ruimte dus. Dat krijg ik ook steeds te horen.

Henk is Marja’s oudere broer. Hij is zeventig en woont sinds zijn scheiding alleen in een appartement. Geen kinderen. Hij was vrachtwagenchauffeur en kent nog steeds routes door Duitsland waar ik zonder navigatie hopeloos zou verdwalen. Maar vorige maand wist hij in zijn eigen straat niet meer welke kant de supermarkt op was.

De diagnose kwam afgelopen najaar. Beginnende dementie. Het woord ‘beginnend’ stelde ons gerust, denk ik. Alsof er dan voorlopig weinig hoefde te veranderen.

Marja ging vaker langs. Eerst voor de gezelligheid, daarna voor boodschappen en post. Vervolgens belde ze iedere ochtend om te vragen of hij zijn medicijnen had genomen. Soms zei hij ja terwijl ze later de tabletten nog zag liggen.

Ik reed ook. Ik hing rookmelders op, repareerde een lekkende kraan en nam hem mee naar het tuincentrum. We konden altijd goed met elkaar. Henk praatte niet veel, ik ook niet. Met een kop koffie naast elkaar zitten was meestal genoeg.

Wat mij ongerust maakte, waren de dingen die Marja afzonderlijk bleef bekijken.

Een keer de deur open laten staan: dat kan iedereen gebeuren. Bedorven gehakt in de koelkast: hij had de datum niet gezien. Een pan laten droogkoken: hij was afgeleid.

Ik zag een rijtje. Zij zag steeds een verklaring.

Dat heb ik ook zo tegen haar gezegd. Het klonk nogal neerbuigend. Alsof ik de enige was die nadacht.

‘Jij bent er twee uur per week,’ zei ze. ‘Ik zie ook wat hij allemaal nog wél kan.’

Daar had ze gelijk in.

Het ging mis op een dinsdagmiddag. Zijn buurvrouw rook iets in het trappenhuis. Henk had een pan met olie op het vuur gezet en was daarna in de woonkamer gaan zitten. Hij zei later dat hij op de aardappels wachtte. Er lagen geen aardappels klaar.

De buurvrouw heeft aangebeld en uiteindelijk de brandweer gebeld. Er was vooral rookschade, gelukkig. Henk was woedend dat er mensen in zijn huis waren geweest.

Toen wij aankwamen, stond hij met zijn jas aan in de keuken. Hij bleef met een vaatdoek over dezelfde plek op het aanrecht gaan.

Marja begon te huilen in de auto. Niet bij hem. Pas toen we wegreden.

‘Nu is het klaar,’ zei ik. ‘Hij moet ergens wonen waar altijd iemand is.’

Ik had beter even mijn mond kunnen houden.

Voor Marja betekende ‘ergens wonen’ maar één ding. Haar broer tussen vreemden zetten, terwijl wij kamers over hadden.

‘Ik stort hem niet in een instelling omdat het ons beter uitkomt.’

Dat woord, storten, maakte me kwaad. Mijn moeder heeft haar laatste jaar in een verpleeghuis gewoond. Er waren tekortkomingen, zeker. Maar ook medewerkers die haar haren deden zoals zij het graag had en die mij belden als ze een slechte dag had.

‘Zo heb ik mijn moeder dus ook gestort?’ vroeg ik.

We hebben de rest van de rit niet gepraat.

De volgende dag is Henk gekomen. Zijn keuken moest worden schoongemaakt en de verhuurder moest naar de schade kijken. Dat was de praktische reden. Marja zei dat we daarna rustig verder zouden praten.

Henk wilde niet. Hij heeft drie keer gezegd dat hij prima in zijn eigen bed kon slapen. Pas toen Marja zei dat zij anders telkens heen en weer moest rijden, pakte hij een tas.

Nu zit hij meestal aan de tuintafel als het droog is. Hij helpt met snoeien, al knipt hij soms takken weg die Marja had willen laten zitten. Gisteren stonden ze samen te lachen om iets van vroeger. Ik zag haar gezicht en dacht: misschien ben ik inderdaad een harde vent geworden.

Diezelfde nacht stond Henk om halfvier in de hal. Hij moest naar zijn werk. Marja was bijna een uur met hem bezig voordat hij weer naar boven ging.

De volgende ochtend deed ze alsof ze goed had geslapen.

Ze is lichamelijk gezond. Dat zegt ze zelf ook steeds. Alsof moe worden pas meetelt wanneer er iets aan je mankeert.

Ik wil niet de hele dag opletten of iemand de deur uitgaat. Ik wil soms weg kunnen zonder voorbereiding. Een nacht bij vrienden blijven slapen. Met Marja in de tuin zitten zonder dat zij bij ieder geluid opstaat.

Ik schaam me ervoor hoe belangrijk die gewone dingen ineens voor me zijn.

Afgelopen vrijdag heb ik zelf de casemanager dementie gebeld. Marja vond dat ik achter haar rug om handelde. Dat was ook zo. Ik was bang dat ik in een gezamenlijk gesprek weer zou zeggen dat het voorlopig wel ging.

De casemanager zei niet dat Henk meteen kon of moest verhuizen. Er moest gekeken worden welke ondersteuning passend was, wat thuis nog mogelijk was en wat Henk zelf wilde. Een plek met intensieve zorg was niet zomaar geregeld. Ze vroeg ook wat wij konden volhouden.

‘Mijn vrouw denkt meer dan ik,’ zei ik.

Daarna voelde ik me beroerd. Ik had Marja neergezet als het probleem, terwijl zij ondertussen de was van haar broer stond op te hangen.

We hebben zondag aan tafel gezeten, met Henk erbij. Dat hadden we eerder moeten doen.

Marja begon over bij ons wonen. Henk keek naar mij.

‘Wil jij dat ook?’

Ik zei dat ik hem graag bij ons had, maar niet wist of we dit blijvend konden. Hij knikte en vroeg daarna of iemand hem dinsdag naar zijn appartement kon brengen. Hij wilde zijn planten water geven.

Volgende week komt de casemanager bij ons thuis. Marja wil tot die tijd geen besluiten nemen. Ik heb gezegd dat die twee weken niet stilzwijgend maanden mogen worden.

Vanmorgen vroeg ze of ik donderdag thuis kon blijven. Ze had een afspraak bij de kapper, voor het eerst sinds Henk hier is.

Ik heb mijn fietstocht afgezegd. Toen ze weg was, heb ik Henk gevraagd of hij koffie wilde. Hij vroeg of ik soms vrij had genomen voor hem.

‘Nee,’ zei ik. ‘Ik ben met pensioen.’

‘O ja,’ zei hij. ‘Dat is ook zo.’