Onze vriendin kwam bij ons wonen omdat haar huur te hoog werd. Veertien maanden later schreef ik regels voor mijn eigen huis

Het document lag nog in de printer toen Marijke het vond. Ik had het eigenlijk eerst met Ellen willen bespreken. Dat klinkt achteraf wel erg gemakkelijk, maar ik was tijdens het schrijven al drie keer gestopt omdat ik mezelf zo’n vervelende vent vond.

Bovenaan stond: ‘Afspraken samenwonen’.

Marijke kwam ermee naar de keuken. Ze hield de twee velletjes met beide handen vast.

‘Moet ik hier een handtekening onder zetten?’

Ik zei dat het een opzetje was. Ze knikte, legde het naast de fruitschaal en ging naar boven. Daarna hoorde ik haar die middag niet meer.

Ik ben 72. Ellen is 69 en we wonen al ruim dertig jaar in hetzelfde huis aan de rand van Apeldoorn. Vier slaapkamers, een garage waar geen auto meer in past en een tuin die eigenlijk te groot wordt. Ik doe nog steeds alsof ik die tuin moeiteloos bijhoud. De ochtend na het snoeien moet ik eerst een tijdje op de bedrand zitten voordat ik overeind kan.

Marijke is een vriendin van Ellen. Ze kennen elkaar nog van hun werk bij een zorginstelling. Ik ken haar dus ook al bijna dertig jaar. Ze hoorde bij verjaardagen en kwam met oud en nieuw, als ze niet bij haar zus was.

Haar huur was opgelopen tot ruim duizend euro, met de bijkomende kosten erbij. Ze heeft AOW en een klein pensioen. Toen haar wasmachine kapotging, had Ellen die eerst betaald. Dat hoorde ik pas later.

Het idee om bij ons te komen wonen kwam van Marijke zelf. Voorzichtig, tijdens de koffie. Of wij daar ooit over zouden willen nadenken. Zij de kamers boven, wij beneden. Ze kon bijdragen en helpen met het huis.

Ik vond het geen gek plan. Dat wil ik er wel bij zeggen. Het is niet iets wat mij door Ellen is opgedrongen.

We spraken een bedrag van 450 euro per maand af, inclusief eten en energie. Eerst maar eens kijken hoe het ging. Die zin hebben we vaak gebruikt. We zeiden alleen niet wanneer we dan zouden kijken, of wat we zouden doen als het tegenviel.

De eerste maanden waren prettig. Marijke kookt graag en maakt betere soep dan wij allebei. Toen ik last van mijn knie kreeg, bracht ze het snoeiafval naar de milieustraat. Ze betaalde op tijd en poetste de badkamer boven zonder dat iemand iets vroeg.

Ellen leefde op. Samen naar de markt, samen naar het tuincentrum. Ik kon rustig een middag in de schuur rommelen zonder dat Ellen vroeg of ik nou eindelijk eens mee ging wandelen.

Misschien zat daar ook al iets wat ik niet wilde zien.

Het begon niet met ruzie. Het begon ermee dat ik op zondagochtend beneden kwam en er al bezoek zat. Een nicht van Marijke, met haar man. Aardige mensen. Alleen wilde ik in mijn oude vest koffie drinken en naar Buitenhof kijken.

Daarna kwam er een gezamenlijke agenda aan de binnenkant van een keukenkastje. Handig, zei Ellen. Dan wisten we wie er meeat.

Marijke schreef er ook afspraken voor ons in. ‘Vrijdag eten bij Ans, half zes.’ Ze had namens ons ja gezegd, want we hadden toch niets staan.

Toen ik zei dat ik dat liever zelf bepaalde, schrok ze oprecht.

‘Ik dacht dat jullie het gezellig zouden vinden.’

Meestal vonden we het ook gezellig. Dat maakte het lastig uit te leggen.

Ik ging vaker boven zitten om te bellen. Niet omdat ik geheimen had, maar omdat een telefoongesprek met mijn broer anders aan tafel werd nabesproken. Hoe het met zijn vrouw ging. Of hij niet eens naar de huisarts moest. Lief bedoeld, maar ik wilde soms gewoon met mijn broer hebben gebeld.

Op een avond zei ik tegen Ellen dat ik ons huis miste.

‘We zitten toch gewoon thuis?’ zei ze.

Ze begreep me werkelijk niet. Of ze wilde het toen niet begrijpen.

Voor Ellen was Marijke inmiddels familie. Je kon iemand niet eerst laten landen en daarna zeggen dat ze te veel ruimte innam. Bovendien deed Marijke veel. Dat was waar. Meer dan ik, zei Ellen erachteraan.

Daar werd ik kwaad om. Ik betaalde toch het grootste deel? Meteen nadat ik het had gezegd, schaamde ik me. Alsof geld betekende dat mijn ongemak zwaarder telde.

We hebben er een paar weken omheen gedraaid. Ik werd kortaf tegen Marijke over dingen die nauwelijks de moeite waard waren. Een radio die aanstond. Mijn tuinschaar die ze had uitgeleend aan de buurman. Op een gegeven moment vroeg ze of ze iets verkeerd had gedaan.

Ik zei: ‘Nee hoor.’

Dat neem ik mezelf kwalijker dan die twee velletjes.

In mijn opzet stond dat bezoek vooraf overlegd moest worden, dat niemand afspraken voor een ander maakte en dat we twee avonden per week met ons tweeën wilden zijn. Ook stond er dat Marijke binnen zes maanden andere woonruimte moest zoeken.

Ellen bleef vooral bij die laatste zin hangen.

‘Waar dan, Henk?’

Ik had geen antwoord. Ik had wel op huizensites gekeken. Kamers, kleine appartementen, bedragen die met haar inkomen gewoon niet konden. Bij sociale huur stond ze ingeschreven, maar daarmee had ze nog geen woning.

We hebben afgelopen dinsdag met zijn drieën aan tafel gezeten. Marijke had mijn papier meegenomen, met aantekeningen in de kantlijn.

Ze zei dat ze best regels wilde. Maar die zes maanden voelde alsof ik haar alvast bij de deur had gezet.

‘Ik heb mijn flat opgezegd omdat we dit samen zouden doen.’

Dat was ook zo. We hadden nooit gezegd dat het tijdelijk was. Ik had dat blijkbaar wel gedacht.

Ellen begon te huilen. Marijke schoof haar de doos tissues toe en ik zat daar met mijn leesbril in mijn hand. Uiteindelijk zei ik dat ik niet nog jaren op deze manier wilde wonen.

Dat was de eerste keer dat ik het zonder omweg uitsprak.

De deadline hebben we nog niet afgesproken. Marijke wil hulp vragen bij het zoeken, en uitzoeken wat haar mogelijkheden zijn. We gaan ook advies vragen over onze afspraken. Niet zelf iets in elkaar zetten en aannemen dat het wel klopt.

Ellen praat gewoon tegen me, maar ze komt ’s avonds later naar bed. Gisteren hoorde ik hen in de keuken lachen. Ik bleef nog even in de woonkamer zitten voordat ik erbij ging.

Voor morgen heb ik een afspraak bij het spreekuur van de woonconsulent in mijn agenda gezet. Marijke gaat mee. Ze vroeg of we op de fiets konden, want haar auto moest naar de garage. Ik heb gezegd dat dat goed was.